کید زنان و کید شیطان

محمدامین مروتی

در سوره یوسف آمده که مکر زنان بزرگ است:

سوره يوسف آیه 28: فَلَمَّا رَأَى قَمِيصَهُ قُدَّ مِن دُبُرٍ قَالَ إِنَّهُ مِن كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ: چون ديد جامه‌اش از پس دريده است، گفت: اين از مكر شما زنان است، كه مكر شما زنان مكرى بزرگ است.

از آن سوی در سوره نساء می فرماید مکر شیطان ضعیف است:

سوره نساء آیه 76: .... فَقَاتِلُواْ أَوْلِيَاء الشَّيْطَانِ إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفاً :... با ياران شيطان بجنگيد كه نيرنگ شيطان [در نهايت‌] ضعيف است.

این مقایسه می تواند شبهه بزرگی در ذهن نسبت به رویکرد مردسالارانه قرآن ایجاد کند.

اما اگر بدانیم که قرآن خاص و عام دارد و هر نکته ای در جای خودش نیکوست، باید بگوییم مکر زنان به نیرنگ زلیخا در مقابل انسان پاکی چون یوسف مطرح می شود و مکر شیطان در مقابل انسان های مصمم و مومن ضعیف است وگرنه مکر زلیخا هم به نوعی مکر شیطان است و در مقابل آن قرار نمی گیرد.

توجه به رتوریک قرآنی نیز به حل مشکل کمک می کند. آیه دوم در مقام تشجیع و تهییج مومنان است و آیه اول در مقام بیان ضعف نفس زلیخا و کف نفس یوسف.

24 اردیبهشت 1405