من فکر می کنم

مبالغات مولانا

محمدامین مروتی

دلیل سخنان مبالغه آمیز مولانا در حق صوفیه و اهل دل، عاشقی است. عاشق طبیعتاً اهل مبالغه در حق معشوق است. نه تنها عیب او را نمی بیند بلکه حسن او را به فلک می رساند. عاشق اگر در حق معشوق اغراق نکند، عاشق نیست. اغراق، بخشی از عشق و عاشقی است.

در تحلیل منطقی ادبیات تعلیمی صوفیه نظیر مثنوی، باید این مبالغات را به حساب شور و شوق عاشقی گذاشت نه واقع نمایی. می توان و باید هسته معقول تعلیم را برگرفت و حواشی عاطفی اش را فروگذاشت.

در مورد شخص مولانا، رابطه عمیق و بی نظیری که با شمس داشته، مزید بر علت هم شده. به گونه ای که بخش زیادی از اغراق هایش به تعلق خاطر ویژه ای برمی گردد که به شمس داشته است و بعضاً مردان خدا و اهالی دل را به چشم شمس می نگریسته و در حق ایشان اغراق هم می کرده است.

شاید مهمترین دلیل آن جفایی باشد که مریدان مولانا در حق شمس داشته اند و به شکلی آگاهانه و نیمه آگاهانه بر مبلغ این مبالغات افزوده است.

20 فروردین 1405