من فکر می کنم

در باب دروغ

محمدامین مروتی

دروغگویی مهمترین سرآغاز تباهی فضایل بشری است.

دروغ دوم همیشه از دروغ اول دشوارتر است و هر دروغی گفتن دروغ بعدی را آسان تر می سازد. انسان اول به خود دروغ می گوید و سپس به دیگران. خودفریبی نقطه عزیمت دیگر فریبی است. حداقل به خودمان دروغ نگوییم. دروغگو بیش از هر کس به خودش لطمه می زند، چون کارش به جایی می رسد که دیگر فرق راست و دروغ را تشخیص نمی دهد. باید فرزندانمان را به گونه ای تربیت کنیم که از دروغ گفتن احساس گناه و ناراحتی وجدان داشته باشند. این مهمترین وظیفه و دین والدین نسبت به فرزندانشان است.

سیاستمداران عموماً تمایل به دروغگویی دارند ولی در یک کشور دموکراتیک به جهت نظارت رسانه ها و قانون، دروغگویی دشوارتر و پرهزینه تر است. در کشورهای توتالیتر و بسته، دروغ به حدی تکرار می شود که مرزش با حقیقت مخدوش شود و کم کم به یک اصل و قاعده تبدیل می شود، اما در کشورهای دموکراتیک به دلایل پیش گفته، این مرزها مخدوش و جابه جا نمی شود.

کشورهای توتالیتر اول به کلمات خیانت می کنند و آن ها را بی معنی و بی اعتبار می سازند، سپس معانی خود را بر کلمات سوار می کنند.

کولاکوفسکی می گوید تبلیغات بازرگانی استاندارد ظاهراً نوعی دروغ به نظر می رسد اما هدف دروغ نیست بلکه تثبیت برند مورد نظر در ذهن مخاطب است. زمانی یک آگهی بازرگانی دروغ محسوب می شود که در یک آشفته بازار نظارت نشده مثلاً بخواهد آب لوله کشی را به عنوان اروی ضدسرطان بسته بندی کند و بفروشد.

منبع:

درس گفتارهایی کوچک در باب مقولاتی بزرگ، لشک کولاکوفسکی، روشن وزیری، نشر نگاه معاصر

8 بهمن 1404