در باب نبوغ

محمدامین مروتی

نبوغ چیست؟ تفاوت امثال انشتین با انسان های معمولی چیست؟

ما به بچه هایی که می توانند در ذهنشان، محاسبان چهار عمل اصلی را بدن نیاز به کاغذ و قلم و ماشین حساب سریعاً انجام دهند، می گوییم نابغه.

در این معنا نابغه کسی است که تجسم ذهنی قوی تری از دیگران دارد و روابط بین اعداد را در کسری از ثانیه می بیند و بیان می کند. "جان نش" در فیلم "ذهن زیبا" چنین کاراکتری دارد. او توانایی خارق العاده ای در کشف رابطه بین اشکال و اعداد به هم ریخته دارد. نش ریاضیدانی است که در هر چیز روابط ریاضی را جستجو می کند، از بازتابش نور در یک کراوات گرفته تا سطرها و عناوین و مقالات روزنامه ها.

ماشین حساب یک ذهن برتر است همانگونه که هوش مصنوعی. فلسفه وجودی آن ها انجام محاسبات وقت گیر در کسری از ثانیه است.

با این مقدمات می توان گفت مهمترین ویژگی نبوغ، قدرت تصویر و قدرت تصور خارق العاده است. ذهن انشتین می توانست تصویرهایی در خود داشته باشد، که ذهن من و شما قادر به تصویرشان نبود.

نابغه کسی است که گویی یک ماشین حساب یا کامپیوتر در ذهن خود دارد. کسی که راه های کوتاهتری برای رسیدن به نتیجه بلد است.

نبوغ چه در علم و چه در هنر، پیش از هر چیز مستلزم ذهنی است که قدرت تخیل زیادی داشته باشد. راه حل هایی به نظرش برسد که به مخیله دیگران نمی رسد و ذهن سریع الانتقال تری نسبت به بقیه داشته باشد.

به عبارت دیگر جور دیگر می بیند. چشم هایش از غبار عادت و نگاه آموخته شده، شسته شده است و در آموخته ها و عادات اکتسابی شک و تجدیدنظر می کند.

انشتین از آزمایش مایکلسون در صورت بندی نظریه اش استفاده نکرد، اما با نبوغ و شهودات خود به عدم وجود اتر رسیده بود و بی آن که آن را ثابت کند بدان و به شهودات خود تکیه کرده بود. چنان که نتایج آزمایش کسوف خورشید در 1919 توسط آرتور ادینگتون نیز نظریه نسبیت عام او را اثبات کرد. مقاله سه صفحه ای انشتین در مورد پدیده الکترو مغناطیس، هوشمندانه ترین مقاله کوتاهی است که یک فیزیکدان نوشته. در این مقاله نبوغ انشتین است که سخن می گوید. نبوغی که بیش از آن که متکی به تجربه و آزمایش و روابط ریاضی باشد، به شم و شهود و درک مستقیم او برمی گردد. نوعی جهش کوانتومی و حتی معرفتی در مغز که بدان نبوغ می گوییم. انشتین خود در سخنرانی سال 1933 می گوید به ساختار ریاضی جهان چنان باور دارد که می گوید "معتقدم اندیشه محض می تواند به واقعیت دست یابد."

این بدان معنی است که شهود بخشی از علم است که بدان نبوغ می گوییم. نبوغ یعنی دریافتن و دیدن چیزی که دیگران نمی بینند و در نمی یابند ولی بعدها با کمک ماشین حساب و کامپیوتر و اختراعات دیگر بدان پی می برند.

29 فروردین 1405