رتوریک قرآنی

محمدامین مروتی

قرآن یک متن رتوریک هم هست و بسیاری از استعاراتش واقع نما نیستند. رتوریک یکی از ویژگی های زبان عرب خاصه در زمانه نزول وحی بوده است. زبان عرب، به واسطه صبغه ادبی اش، زبان مبالغه و اغراق و تمثیل و استعاره است. در آیات مربوط به قیامت و بهشت و جهنم این رتوریک اوج می گیرد.

مثلاً در آیات 42 و 43 قلم آمده است که ساق او پدیدار می شود. در صحیح بخاری در معنای ساق و مرجع آن دچار تکلف جسم انگارانه عجیبی شده و می گوید این خداوند است که برای مجاب کردن مومنان، ساق پای خود را نشانشان می دهد.

محمدالغزالی در کتاب "نگرشی نو به فهم حدیث" می گوید در حالی که ابن عباس مفسر مشهور می گوید نشان دادن ساق، به معنی هول و ولای روز قیامت است که همه دامان خود را بالا می کشند تا از مهلکه بگریزند و از متن ادبیات عرب چند نمونه واضح برایش می آورد.

یا در حدیث مسلم آمده که در قیامت حق گوسفند بی شاخ از گوسفند شاخدار گرفته می شود. روشن است که گوسفند عقل ندارد که معاقب قرار گیرد. لذا این بیان نوعی رتوریک است که بر عدالت در قیامت تاکید دارد.

1 اسفند 1404