افراط و تفریط در زبان

محدامین مروتی

بوده اند کسانی که کوشیده اند با وضع واژگان سره، بر غنای زبان فارسی بیافزایند. کوشش های افراطی نظیر تلاش کسروی و ادیب سلطانی و در روزگاری جدیدتر تلاش کزازی، چندان به ثمر ننشسته است. مثلاً کسروی کوشید کلمه "آمیغ" را به جای حقیقت و " آخشیج" را به جای عنصر جا بیندازد ولی یخش نگرفت، اما توانست واژه "انگیزه" را جایگزین کلمه "داعی" و سبب کند.

اما به نظر می رسد که کوشش های متعادل نظیر کسانی چون محمدعلی فروغی و در روزگاری جدیدتر، داریوش آشوری، مثمر ثمرتر بوده اند. فروغی "سیر حکمت در اروپا" را با زبانی روان نوشت.

واژگانی نظیر "گفتمان" و "خداناباور" از آشوری، اکنون جزئی اززبان فارسی شده اند.

فرهنگستان رضا شاه حدود دو تا سه هزار واژه جدید در زبان وارد کرد. من جمله کلمه "ارتش" به جای "قشون" ترکی و یا "شهرداری" و "شهربانی" به جای بلدیه و نظمیه. ساختمان و سازمان به جای عمارت، دانشگاه به جای یونیورسیتی.

منبع:

اندیشه پویا شماره 99 (آذر 1404)

20 آذر 1404