تغییر خود یا دیگری

محمدامین مروتی

سخنی از کافکا دیدم که قابل تامل است. این که:

"آدم باید یا دیگران را همانطور که هستند بپذیرد، یا همانطور که هستند به حال خودشان بگذارد."

زیرا آدم نمی‌تواند آنها را عوض کند، فقط توازن‌شان را بر هم می‌زند. چون یک انسان از قطعه‌های واحدی درست نشده است که بتوان تکه‌ای را برداشت و بجایش چیزِ دیگری گذاشت. او یک کل است، و اگر آدم یک سویش را بکشد، سوی دیگرش، چه بخواهی چه نخواهی، کشیده می‌شود. (فرانتس_کافکا/ نامه به فلیسه)

در واقع می گوید یک انسان سعی می کند اجزای فکری و حسی و شخصیتی خود را با هم سازگار بچیند. بنابراین اگر در مورد یک موضوع مقاومت یا تعصب نشان می دهد، به این دلیل است که اگر آن موضوع را بپذیرد، ناچار است در مورد انتخاب های دیگرش هم تجدیدنظر کند و این کار آسانی نیست.

این موضوع در مورد انسان های ارتدوکس بیشتر صدق می کند تا انسان های منعطف.

مثلاً اگر یک انسان مذهبی نظریه تکامل را بپذیرد، گمان می کند باید کلی از عقاید دیگر را هم باید دور بریزد.

یک چپ ارتدوکس گمان می کند اگر مارکس یا لنین را نقد کند، ممکن است از راست سر دربیاورد و آن چه یک عمر برایش جنگیده، بیهوده شود.

اما یک انسان غیرارتدوکس می تواند پازل شخصیتی خود را دستکاری و اصلاح کند و مجبور نیست همان پازل قدیمی را بازچینی کند. این روند منجر به روزآمد و کارآمد شدن عقاید می شود.

اگر بخواهیم از منظر دیگری به موضوع نگاه کنیم، انسان ها سبک های متنوعی را برای زندگی انتخاب می کنند و این انتخاب ها مقدم بر عقاید شکل می گیرند. انسانهایی با تیپ شخصیتی عقل گرا و شهود گرا و تجربه گرا، عقاید متفاوتی پیدا می کنند. یعنی تیپ شخصیتی و سبک زندگی انسان است که اعتقادات او را رقم می زند.

نتیجه تمام این تاملات آن است که ما با استدلال و از آن بدتر با اصرار و بدتر از آن با پرخاش وبد زبانی نمی توانیم یکدیگر را تغییر دهیم. فقط می توانیم خود را ان هم به میزان کم تغییر دهیم و بهترین راه برای تاثیرگذاری بر دیگری، تغییر مثبت خودمان است.

نکته کلیدی و مهم این است همین که ما عیوب خود را پذیرفتیم، ماهیت موضوع عوض می شود و به جای گشتن دنبال مقصر و محاکمه اش، به نوعی پذیرش و عبور سریع از دعوا می رسیم و حداقل دیگر آن را کش نمی دهیم.

در عین حال پذیرفتن اشتباه یعنی اینکه هر کس به سهم خود دنبال تعدیل اشتباهاتش باشد. میزان موفقیتش در درجه دوم اهمیت قرار دارد.

3 بهمن 1403