سیدضیاء
سیدضیاء
محمدامین مروتی
سید ضیاءالدین طباطبایی یزدی (۱۲۶۸ در شیراز ۱۳۴۸ در تهران) سیاستمدار ایرانی و نخستوزیر ایران در زمان احمدشاه قاجار، آخرین شاه دودمان قاجار، بود. پدرش سید علی آقا یزدی در زمان مشروطه تنها در چارچوب اقدامات مظفری با مشروطه خواهان موافق بود؛ اما بعدها در صف مخالفان مشروطه طلبان و در طرف شیخ فضلالله نوری قرار گرفت. در کودتای ۱۲۹۹ خورشیدی همراه با رضاشاه شرکت داشت و رئیسالوزرای ایران شد و تا ۴ خرداد ۱۳۰۰ در این مقام بود.
روزنامه نگاری:
سید ضیا از میان روزنامه نگاران مشروطه خواه به سیاست پا گذاشت. در آستانه انقلاب مشروطت روزنامه ندای اسلام را منتشر می کرد. پس از پیروزی مشروطه روزنامه شرق و سپس برق و رعد را نشر داد.
وابستگی:
سید ضیاء در سال ۱۲۹۶ برای ارسال مشاهدات خود از آثار انقلاب بلشویکی روسیه به وزارت خارجه ایران، به این کشور سفر کرد.
هرچند جهت اقدام انقلابی و قاطع از لنین خوشش می آمد، ولی بیش از او به انگلستان خوش بین بود. در گفتگو با صدرالدین الهی از موضعی ناسیونالیستی این گرایش را توجیه می کند و می گوید دشمنی با انگلیس به محو کشور منجر می شود و این بنده نوکر انگلیس نبوده ام.
کودتا:
انگلیس برای احتراز از درگیری با بلشویک ها، مایل به خروج نیروهایش از ایران بود. ژنرال آیرونساید فرمانده نیروهای انگلیسی، قبل از خروج رضا شاه را ترغیب به کودتا کرد. سید ضیا عبا و عمامه را کنار گذاشت و با رضاخان همراه شد.
سید ضیاء ابتدا با قرارداد 1919 و وثوق الدوله موافق بود .
او در 1299 به عوامل کودتای اسفند پیوست . روز چهارم کودتا، رضاخان با لقب سردار سپه، ریاست قزاق و سید ضیاء نیز حکم نخستوزیری خود را از احمدشاه قاجار دریافت میکنند.
احمد شاه حکم نخست وزیریش را به اجبار امضا کرد. ولی بیش از 100 روز رئیس الوزرا نبود. پس از کودتا قرارداد 1919 را لغوکرد و با شوروی پیمان دوستی بست. به همین دلیل عشقی و عارف قزوینی او را ستایش می کردند.
پس از کودتا:
با کمک رضاخان کودتا کرد ولی احمدشاه به او بدبین بود و رضاخان را جانشین او کرد.
قوام را به کمک کلنل پسیان بازداشت کرد ولی پس از دو ماه شاه قوم را جانشین او کرد و این بار سیدضیا به مدت یکسال به زندان افتاد.
در دهه 20 برای بازگشت به سیاست حزب اراده ملی را تشکیل داد که توفیقی حاصل نکرد.
منبع: اندیشه پویا شماره 53