من فکر می کنم

اسلام 1 و 2 و 3

محمدامین مروتی

ملکیان در یک تقسیم بندی مفید اسلام را به لحاظ منابع به سه دسته تقسیم می کند:

اسلام1: قرآن و احادیث موثق (احادیث صحیح هم به لحاظ سلسله و هم به لحاظ مضمون)

اسلام2: تفاسیر مسلمین از اسلام 1

اسلام3: پندار و کردار و گفتار و خلاصه عملکرد و نحوه زیست و سبک زندگی مسلمین و رویکردهای فردی و اجتماعی شان.

اسلام 2، فهم و قرائت علمای دینی از اسلام 1 است و اسلام 3 اسلام فهم عمومیِ مردم از اسلام 1 است.

با استفاده از این تقسیم بندی، می توان ملاحظاتی را به سخن ملکیان افزود:

اسلام یک، اسلام حقیقت است. اسلام 2 غالبا اسلام هویت است. اسلام هایی که تنها خود را قبول دارند و اغلب به جان هم می افتند، اسلام های مفسرین است. اما اسلام اکثر مردم عادی، اسلام مدارا است چرا که درک مردم از اسلام، مجموعه ای از اخلاقیات و تعهد و سلم نسبت به یکدیگر است. اسلام 3 متاثر از فرهنگِ هر سرزمینی متفاوت است. از همین رو این اسلام جلوة مناسکی پررنگی دارد که بعضا مورد تایید علمای همان گروه هم نیست. در همین چارچوب می توان از اسلام عربی، ایرانی، ترکی، هندی و غیره و ذلک سخن گفت. مناسک و مدارا با دیگران دو ویژگی مهم اسلام 3 است. مناسک تفاوت ها را دامن می زند و در عین حال به دلیل سویة مداراگر این نوع اسلام، باعث اختلاف و تعارض نمی شود و متمایل به همزیستی با دیگران است.

نتیجه آن که وقتی داریم راجع به اسلام بحث و داوری می کنیم برای پرهیز از سوء تفاهم و خلط بحث باید اول روشن کنیم راجع به اسلام 1 سخن می گوییم یا اسلام 2 و 3.