نکته ای در باره تصحیح دیوان حافظ

محمدامین مروتی

در تصحیح کتب قدیمی، معمول این است که نسخه شناسان، نسخه های قدیمی را مبنا و ملاک تصحیح خود قرار دهند. ولی این موضوع در مورد حافظ صادق نیست. دلیلش دستکاری و تصحیح مکرری است که حافظ در ابیات و اشعارش می کرده. لذا نسخه های متاخر بیشتر از نسخه های متقدم مورد نظر شاعر بوده اند. این نکته ای است که دکتر شفیعی در کتاب "این کیمیای هستی"، بر آن تاکید دارد.

مثلا در نسخه قدیمی داریم:

بیت العنب که صوفی ام الخبائثش خواند

اشهی لنا و احلی من قبله العذارا

ولی در نسخه متاخر به جای "بیت العنب" داریم "آن تلخ وش"، که بسیار زیباتر است و نشان می دهد که تبدیل بیت العنب به آن تلخ وش، کار خود حافظ بوده است.

یا در نسخه قدیمی تر داریم:

کی شعر خوش انگیزد خاطر که حزین باشد

ولی در نسخه متاخرش به جای "شعر خوش" داریم "شعر تر" که بسیار زیباتر است و به جهت موسیقی کلمات هم با "خاطر" هماهنگ تر است.

19 خرداد 1404