من فکر می کنم

شرح بیتی از حافظ (ماجرا کم کن)

محمدامین مروتی

ماجرا کم کن و بازآ که مرا مردمِ چشم

خرقه از سر به درآورد و به شکرانه بسوخت

این بیت شاید دشوارترین بیت دیوان حافظ باشد تا جایی که مفسران در تفسیر آن دچار تکلف شده اند و حتی بزرگانی مانند فروزانفر و دهخدا گفته اند تفسیر قانع کننده ای از آن را ندیده اند.

شاید بهتر باشد برای یافتن معنای مورد نظر حافظ ابتدا بیت را به نثر بنویسیم:

ماجرا کم کن و بازآ که مردمک چشم من، خرقه مرا از سرم بیرون آورد و به شکرانه آتش زد.

معنی بیت:

دست از مجادله و دعوا بردار و کوتاه بیا و نزد من برگرد. چرا که به شکرانه این بازگشت، چشمم خرقۀ تزویر را از تن من بیرون آورد و آتش زد و اکنون عاشقانه و بی ریا، منتظر بازگشت توام. خرقه لباس صوفیان بوده که جلوش بسته بوده و ناچار آن را از سر بیرون می آورده اند. ضمناً "از سر بیرون کردن" معنای گسستن تعلق به خرقه، یعنی لباس شهرت و ریا را هم می دهد. یعنی انانیتم را از سر بیرون کردم تا جا برای بازگشت تو باز شود.

به نظر می آید این معنا با کلیت اندیشه حافظ در باب خرقه و فتنه انگیزی آن نیز همخوان است. تا چه در نظر آید.

اول بهمن 1403