من فکر می کنم

شرح غزل شمارهٔ ۵۳۴ (مستان سلامت می‌کنند)

مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)

محمدامین مروتی

فضای غزل فضای سماع و طرب است و اشارات مولانا به برپا کنندگان این بزم است. ردیف غزل یعنی "مستان سلامت می کنند"، مراتب قدردانی مولانا را نسبت به صاحبدلان عاشق بیان می کند.

رو آن ربابی را بگو مستان سلامت می‌کنند

وان مرغ آبی را بگو مستان سلامت می‌کنند

مولانا به نوازندۀ رباب سلام می کند. پرندۀ آبی می تواند عارف واصل باشد که از خشکی به دریا پای نهاده است. یعنی تغییر فاز و احوال پیدا کرده است.

وان میر ساقی را بگو مستان سلامت می‌کنند

وان عمر باقی را بگو مستان سلامت می‌کنند

ساقی هم کسی است که دیگران را مست می کند و می تواند عنصر محوری این سماع یعنی شیخ گروه باشد. عمر باقی هم تعبیر دیگری برای همین شخص است.

وان میر غوغا را بگو مستان سلامت می‌کنند

وان شور و سودا را بگو مستان سلامت می‌کنند

میر غوغا اشاره به کسی است که از فرط شور و شیدایی و سودا و جنون، سرو صدایش در آمده است.

ای مه ز رخسارت خجل، مستان سلامت می‌کنند

وی راحت و آرام دل، مستان سلامت می‌کنند

به نظر مولانا ین عنصر محوری زیبا تر از ماه و مایۀ آرامش دل است.

ای جان جان! ای جان جان! مستان سلامت می‌کنند

ای تو چنین و صد چنان، مستان سلامت می‌کنند

"جانِ جان" و "چنین و صدچنان"، تعابیری است که مولانا از سر ناچاری و ناتوانی بیان، از آن ها استفاده می کند.

این‌جا یکی با خویش نیست، مستان سلامت می‌کنند

یک مست این جا بیش نیست، مستان سلامت می‌کنند

همه ساکنان حلقه مست اند و مولانا می گوید همه شان در واقع یکی هستند.

ای آرزوی آرزو، مستان سلامت می‌کنند

آن پرده را بردار زو، مستان سلامت می‌کنند

آرزوها هم آرزویشان همان عنصر محوری بزم است و مولانا از او می خواهد پرده از روی حقیقت خود که عشق و مستی است، برگیرد.

5 دی 1403