ماهیت فرشته و شیطان
ماهیت فرشته و شیطان
محمدامین مروتی
به نظر مولانا ملائک از جنس عقلند اما به اقتضای حکمت الهی صورت یافته اند:
۳۱۹۴ چون مَلَک با عقل یک سَررِشْتهاند بَهرِ حِکْمَت را دو صورت گشتهاند
ظاهر فرشته، بال و پر است و باطن آن، عقلی که از پر می گذرد و به فر و نور می رسد:
۳۱۹۵ آن مَلَک چون مُرغ، بال و پَر گرفت وین خِرَد، بُگْذاشت پَرّ و، فَر گرفت
پس هر دو پشت و پشتیبان همند و با هم در یک مسیر می روند:
۳۱۹۶ لاجَرَم هر دو مُناصِر[1] آمدند هر دو خوش رُو، پُشتِ همدیگر شُدند
فرشته و عقل واجد حقند و به انسان کمک و سجده می کنند:
۳۱۹۷ هم مَلَک، هم عقل، حَق را واجِدی هر دو آدم را مُعین و ساجِدی
نفس و شیطان هم ماهیت یکسانی دارند و دشمن آدمند:
۳۱۹۸ نَفْس و شَیْطان بود زَاوَّل واحِدی بوده آدم را عَدوّ و حاسِدی
نفس و شیطان انسان را به چشم جسم دیدند و از او گریزان شدند و عقل و فرشته او را نور دیدند و سجده اش کردند:
۳۱۹۹ آن کِه آدم را بَدَن دید، او رَمید وان کِه نورِ مُؤتَمَن دید، او خَمید
عقل و فرشته از دیدن انسان، روشن شدند ولی نفس و شیطان او را به چشم خاک می دیدند:
۳۲۰۰ آن دو دیدهروشَنان بودند ازین وین دو را، دیده ندیده غَیرِ طین[2]
مولانا می گوید سخنم گویا نیست و در گروهی در نمی گیرد. گروهی که مانند یهود از انجیل و مانند شیعه، از عمر و مانند کر از بربط، نفرت دارند:
۳۲۰۱ این بَیان اکنون چو خَر بر یَخْ بِمانْد چون نَشایَد بر جُهود، اِنْجیل خوانْد
۳۲۰۲ کِی تَوان با شیعه گفتن از عُمَر؟ کِی تَوان بَربَط[3] زدن در پیشِ کَر؟
اما اگر در گوشه ای کسی باشد که پیامم را بگیرد برایم کافی است:
۳۲۰۳ لیک گَر در دِهْ به گوشه، یک کَس است های و هویی که بَرآوَرْدَم بَسْ است
اگر کسی لیاقتش را داشته باشد می تواند از سنگ و کلوخ بی زبان هم بیاموزد:
۳۲۰۴ مُسْتَحِقِّ شرح را سَنگ و کُلوخ ناطِقی گردد مُشَرِّح با رُسوخ [4]
27 خرداد 1403
[1] مُناصر: یاور و پشتیبان
[2] طین: خاک
[3] بربط: آلت موسیقی
[4] مشرح: شرح دهنده/ با رسوخ: نافذ