معرفی نمایشنامه "مگس ها"

محمدامین مروتی

مگس‌ها The Flies، نمایشنامه ای اثر ژان پل سارتر است که برای اولین بار در سال 1943 به انتشار رسید. داستان این کتاب، اقتباسی از اسطوره ی یونانی الکترا است.

سارتر طبق شیوه معهودش، برداشت های اگزیستانسیالیستی و فلسفی خود در مورد آزادی بشر و لزوم پذیرش مسئولیت انتخاب های فردی را در آن گنجانده است. همانطور که می دانیم سارتر از سلسله جنبانان "هنر متعهد" است و همین رویکرد، تا حدودی آثار ادبی اش را کلیشه وار می کند.

در این نمایشنامه نیز اسطوره یونانی شوریدن الکترا و اورست، فرزندان آگاممنون بر اژیست دستمایه تفکرات فلسفی سارتر قرار گرفته است. اژیست با همدستی همسر آگاممنون( کلیتمنستر) او را می کشد و اینک فرزندان آگاممنون به خونخواهی او برمی خیزند. عصیانی نه به هدف تسخیر قدرت بلکه به هدف شکوفایی فردیت. فروید نیز ایز این اسطوره، مفهوم عقده الکترا را در مقابل عقده ادیپ، تئوریزه کرده است که به معنی تمایل دختر به پدر است.

آگاممنون، از خاندان آتریدهاست که بر سر پادشاهی با برادرش به رقابت پرداخته و در این راه و برای گرفتن انتقام هر سه پسر او را کشته و سپس پادشاه آرگوس شده است. اژیست، که او نیز از تبار آترید‌هاست، از نبود آگاممنون که فرماندهی جنگ تروا را به عهده گرفته، استفاده کرده و کلیتمنستر زن آگاممنون را فریفته و با یاری او آگاممنون را به قتل رسانده و بر تخت پادشاهی نشسته است.

اژیست با کمک ژوپیتر(خدای خدایان)، حکومت خود را موجه جلوه داده است و اختیار و آزادی مردم را از آنان سلب کرده است و آنان را واداشته تا احساس گناه و پشیمانی و تسلیم را به عصیان ترجیح دهند. این واگذاری انتخاب و آزادی و فردیت، ساکنان "آرگوس" را به جسدهای زنده ای تبدیل کرده که خوراک مگس ها (الهه های پشیمانی)شده اند و در کثافت خود می لولند.

5 آذر 1402

منبع:

مگس ها/ ژان پل سارتر؛ ترجمهٔ مهدی روشن زاده - تهران: نشر ثالث 1387