آلنده (۱۹۰۸–۱۹۷۳)
آلنده (۱۹۰۸–۱۹۷۳)
محمدامین مروتی
سالوادور گییرمو آلنده گوسنز) ۱۹۰۸–۱۹۷۳) از بنیانگذاران حزب سوسیالیست شیلی بود.
پدر بزرگ وی یک پزشک برجسته و طرفدار جنبش اصلاحگرا بود. از او به عنوان اولین رئیسجمهوری مارکسیست که با رأی و دموکراسی به قدرت رسید نام میبرند.
او پیش از رسیدن به ریاست جمهوری در انتخابات ۱۹۷۰ در مقامهای سناتور، نماینده مجلس و وزیر کابینه فعالیت میکرد. وی پزشک بود و مدتی به عنوان وزیر بهداشت خدمت نمود. آلنده سه بار در سالهای ۱۹۵۲، ۱۹۵۸ و ۱۹۶۴ کاندیدای ریاست جمهوری شده و شکست خورده بود تا این که در ۱۹۷۰ بالاخره در انتخابات برنده شد و تنها با ۳/۱٪ اختلاف با نفر دوم و ۸ درصد اختلاف با نفر سوم و در رقابتی سه جانبه با کسب 36 درصد آرا از سوی مجلس به ریاست جمهوری برگزیده شد.
آلنده سوسیالیستی میانهرو بود که جناح چپ شیلی را متحد کرد. آلنده تلاش کرد طی لایحهای قانون اساسی را تغییر دهد که دولت او با کودتای نظامی به رهبری ژنرال پینوشه، سرنگون شد. طبق اعلام رسمی، آلنده با یک کلاشینکف اهدایی از سوی فیدل کاسترو خودکشی کردهاست.
در ماه سپتامبر سال ۱۹۷۳، ژنرال پینوشه، با همکاری و پشتیبانی ایالات متحده حکومت آلنده را برانداخت و حکومت دیکتاتوری خود را بر پا کرد. حکومتی که نزدیک ۲ دهه شیلی را با مشتهای آهنینش اداره کرد و هزاران کشته و تبعیدی برجای گذاشت.
نیروهای ارتش به رهبری پینوشه به کاخ ریاستجمهوری شیلی حمله کردند. علیرغم حمله سربازان پینوشه به لاموندا، آلنده گفته بود که آنها نخواهند توانست زنده دستگیرش کنند. در همین حین و پیش از اینکه کاخ به تصرف نیروهای کودتا درآید، آلنده سخنرانی مشهور وداع خود با مردم شیلی را به صورت زنده از رادیو انجام داد. او در این واپسین دقایق حیاتش خطاب به مردم شیلی از عشقش به میهن و ایمان عمیق و خدشهناپذیرش به آینده گفت. او گفت که تعهدش به مصالح شیلی اجازه نمیدهد راه سادهتر را انتخاب کند و پیشنهاد فرار از کشور را بپذیرد و اینکه اگر تسلیم شود «خائنین» از آن ابزاری تبلیغاتی خواهند ساخت و سرآخر از سخنانش اینطور برمیآمد که قصد دارد تا آخرین قطره خونش بجنگد.
حوالی ساعت ۵۰: ۱ رئیسجمهور آلنده به نگهبانان کاخ و تمام کسانی که آنجا بودند دستور داد تسلیم شوند. نگهبانان و سایر افراد صفی از طبقه دوم کاخ تا در خیابان مورانده به صف ایستادند. آلنده با تکتک آنها دست داد و از آنها تشکر کرد که در این دقایق سخت در کنار او ماندهاند. او از انتهای صف شروع کرد و تا بالای پلهها رفت، بعد به سمت تالار استقلال رفت که در شمال شرقی طبقه دوم کاخ بود.
تکه ای از سخنرانی وداع آلنده با مردم، دقایقی پیش از مرگ:
«کارگران میهنم، من به شیلی و سرنوشت آن ایمان دارم. مردان دیگری خواهند آمد و بر این روزگار تاریک و تلخ که خیانت بر کشور سایه افکنده، پیروز خواهند شد. به یاد داشته باشید، زودتر از آنچه فکرش را بکنید، راههای بسیاری پیش پایتان گشوده خواهد شد و شما مردان آزاد را به سوی ساختن جامعهای بهتر هدایت خواهند کرد. زندهباد شیلی! زندهباد مردم! زندهباد کارگران!»
"آریل دورفمن"، نویسنده و مشاور فرهنگی فلورس، رئیس دفتر آلنده، در مقاله ای با نام "در دفاع از آلنده"، می نویسد اتحاد احزاب چپ با عنوان"یونیداد پاپیولار"
آلنده را به حکومت رساندند. حکومت آلنده توجه ویژه ای به فقرا و فراموش شدگان جامعه داشت. من جمله دادن نیم لیتر شیر به کودکان، و تهیه مسکن و دادن آموزش عمومی و توسعه فرهنگ از برنامه های او بود.
آلنده یک سوسیالیست معتدل بود ولی موضع کیسینجر و آمریکا این بود که او شیلی را به سوی کمونیسم می برد. آلنده از سوی دیگر تحت فشار "میر"(جنبش چپ انقلابی) بود که به مبارزه مسلحانه و الگوی کوبا باور داشت و کارگران را به مصادره کارخانه ها و دهقانان را به مصادره زمین ها برمی انگیخت.
در سپتامبر 1973 شورای نظامی به ریاست پینوشه، به آلنده التیماتوم داد ولی او استعفا نداد. کاخ ریاست جمهوری بمباران و آلنده کشته شد. نظامیان گفتند آلنده خودکشی کرده که کسی باور نکرد ولی این روایت به تدریج توسط نخبگان شیلی و من جمله بیوه او پذیرفته شد.
پینوشه بعدها تحقیر شد. در 1988 در لندن به اتهام شکنجه بازداشت شد و در 2005 پر.نده اختلاس 27 میلین دلاریش برملا شد.
در 2020 مردم با 78 درصد آرا رای به تغییر قانون اساسی دادند و در انتخابات 2021 جوانی 35 ساله و چپگرا به نام گابریل بوریس در انتخابات به قدرت رسید. قانون اساسی جدید نوشته شد و در 2022 به رای گذاشته شد که با 62 درصد رای مردم رد شد.
منابع:
اندیشه پویا شماره 86 مهر 1402
ویکی پدیا
17 مهر 1402