من فکر می کنم

مراتب پاکی و پلیدی

محمدامین مروتی

پاکی و پلیدی، مراتبی دارد. نازل ترین مرتبه اش حلال و حرام یا طیب و نجس نام دارد. بالاترین مرتبه اش هم این است که انسان از درون پاک و حلال و طیب شود، به گونه ای که چیزی از بیرون نتواند ناپاکش گرداند. انسان قلیل مانند آب قلیل، به سبب قلتش است که می تواند ناپاک شود. اما دریا با هیچ نجاستی، ناپاک نمی شود، بلکه خودش پاک کننده همه ناپاکی هاست. مرد حق، امر بد را به امر خوب و مرد نفس، امر خوب را هم به امر بد تبدیل می کند. در حالی که نفسانیت، بهترین چیزها را نیز تباه و فاسد می گرداند:

مولانا در دفتر اول می گوید ابراهیم است که می تواند از دل آتش گل سرخ به همراه خود آورد. زیان را به سود بدل نماید:

۱۶۱۷ او زِ آتش وَرْدِ اَحْمَر آوَرَد از زیان‌ها سود بر سَر آوَرَد

انسان کامل ، خاک را به طلا تبدیل می کند و انسان ناقص، زر را به خاکستر تبدیل می کند:

۱۶۱۸ کامِلی گَر خاک گیرد، زَر شود ناقص اَرْ زَر بُرد، خاکستر شود

دانش ناقص می رود و جهل جایش را می گیرد. ناقص، بیمار است و همه چیز را بیمار می کند ولی کامل، کفر را هم تبدیل به ایمان می نماید:

۱۶۲۱ جَهْل آید پیش او، دانش شَوَد جَهْل شُد عِلْمی که در ناقص رَوَد

۱۶۲۲ هرچه گیرد عِلَّتی، عِلَّت شود کُفر گیرد کامِلی، مِلَّت شود

این موضع گیری مولانا منطبق است با اخلاق فضیلت، که در آن مبنای اخلاقی بودن اعمال، اخلاقی بودن خود شخص است.

28 شهریور 1402