من فکر می کنم

نسبت مالکیت و فردیت

محمدامین مروتی

هگل می گوید مالکیت سرآغاز آزادی است. لاک نیز حق مالکیت را اولین شرط آزادی می داند.

این از آنجاست که مالکیت به ما حق و از آنجا، تشخص و هویت می دهد. مالکیت، نسبتی است که انسان بین خود و اشیا برقرار می کند تا به خود فردیت ببخشد. مالکیت نسبت ما با متعلقات ماست. این متعلقات فقط جنبه مادی ندارند. همانقدر که ماشین من، متعلق به من است، اندیشه من هم باید متعلق به من باشد تا خودآگاهی و هویت من شکل بگیرد. همانقدر که مالکیت مادی من باید به رسمیت شناخته شود، مالکیت معنوی من نیز می تواند و باید به رسمیت شناخته شود. ملیت و دین نیز در ارتباط با تقویتِ همین "من" هستند که به ما هویت می بخشند.

این خودشناسی نباید میل به سمت خودخواهی بکند وگرنه از دل آن دیگرستیزی بیرون می آید. نازیسم و بنیادگرایی دینی بیرون می آید. انواع بنیادگرایی و تفکرات ارتدوکسی، با محو فردیت و من حقیقی افراد، بر آتش کیش شخصیت و منیت رهبران می دمند.

تاکید بر تمایز من حقیقی و من کاذب در عرفان از همین جهت است که خودشناسی میل به خودمداری نکند. خودشناسی به معنی محو نفسانیت و خودخواهی و تقویت من طبیعی و حقیقی ماست که طبیعتاً غیرخواه و گشوده به سمت دیگری است.

12 شهریور 1402