من فکر می کنم

نواندیشی دینی و امر مدرن

محمدامین مروتی

روشنفکر و نواندیشی، نهایتاً در کوشش برای سازگار کردن اهالی دین با دنیای مدرن تعریف می شود.

در گذشته های نه چندان دور، این سازگاری از طریق کوشش در سازگار کردن مفاهیم دینی با امر سیاسی تحقق می یافت. اما پس از مشاهده نتایج تداخل دین و سیاست، این سازگاری از طریقِ کوشش برای جدا کردن حوزه دین از سیاست انجام می شود.

روشنفکری یا نواندیشی دینی مثل همه جریانات فکری، پروژه نیست بلکه پروسه ای است با اشکال و محتواهای مختلف.

زمانی ذیل عنوان روشنفکری دینی، کوشش می شد مفاهیم مدرن و انقلابی از متن دینی استخراج شود.

اما امروز این پروسه بدانجا رسیده است که هم و غم خود را در برداشتن موانع دینی از پیش پای مدرنیته تعریف می کند.

به عبارت دیگر، رسالت امروزیِ نواندیش یا روشنفکر دینی در این است که شبهات ضد مدرن را از دامن دین بپیراید و بپالاید و تا آنجا پیش برود که بگوید گَرد و غبارِ سیاست بالعرض و به ضرورت های موقت تاریخی، بر دامان دین نشسته است و دین برای حکومت نیامده است و مفاهیم اساسی دین، اخلاقی و معنوی اند.

بدین ترتیب روشنفکر دینی امروز نه مدعی حکومت و سیاست، بلکه جاده صاف کن امر مدرن، از طریق رفع موانعی است که به نام دین بر سر راه قرار گرفته اند. او نمی خواهد به نام دین حکومت کند، می خواهد دین را از سر راه سیاست بردارد و آن را به حوزه خصوصی افراد بکشاند و به کار معنویت و اخلاق و عرفان مشغول کند.

17 تیر 1402