لوس ایریگاری (متولد۱۹۳۰)
لوس ایریگاری (متولد۱۹۳۰)
محمدامین مروتی
لوس ایریگاری Luce Irigaray فیلسوف فمنیست، زبانشناس و روانکاو بلژیکیالاصل فرانسوی است. ایریگاری شاگرد و در عین حال منتقد لکان است.
او دکترای زبانشناسی را با دفاع از رسالهی زبان دیوانگی(۱۹۶۸) و دکترای فلسفه( ۱۹۷۴) را با دفاع از رسالهی "بازتابش زن دیگر و این جنس که جنس نیست"، اخذ نمود که انتشار همین رساله باعث شد که مدتی از دانشگاه پاریس اخراج شود.
آثار لوس ایریگاری قلمرو وسیعی از رشتههای مختلف علوم انسانی همچون فلسفه، نقد ادبی، مطالعات فیلم، نقد هنر، و مطالعات دینی را شامل می شود.
خود او برچسبهایی چون «فمینیست» را بر نمی تابد و تلاشهای خود را در حمایت از زنان، در مسیر جریان بزرگیتری میبیند که رهایی نوع بشر هدف نهایی آن است.
هويت زنانه چگونه طرد مي شود؟
ایریگاری با تكيه بر روانكاوي لاكان به دو مرحله ي هويتي در فرآيند حيات فردي-اجتماعي انسان اشاره مي كند.
١- مرحله پیشازبانی: در اين مرحله كودك با مادرش هويت يابي مي كند.
٢- مرحله زبانی: وضعيتي كه كودك از طريق آشنايي با فرد ديگري به نام "پدر" از ساحت مادرانه يا پيشا زباني جدا مي شود و از طريق زبان آموزي هويت جديدي را براي خود رقم مي زند. به عبارت بهتر كودك با نام پدر به مرحله ي زباني وارد مي شود. به نظر ايري گاري پذيرش اين هويت جديد با حذف هويت اوليه يا ساحت مادرانه (زنانه) صورت گرفته است. از اين رو زبان ابزار قدرت هويت مردانه است. يا به قول لاكان زبان، قانون پدر است. مردان با اين هويت جديد به راحتي همسان سازي مي كنند، اما زنان قادر به اين كار نيستند، چرا كه هويت جديد بر پايه ي نفي هويت آنها استقرار يافته است. بدین ترتیب مردان به جايگاه برتري را در مراتب اجتماعي و فلسفي می رسند كه ايريگاري به آن مرتبه "يك" مي گويد.
جايگاه زنان در مراتب اجتماعي-به تعبير ايري گاري- مرتبه ي "صفر" است. پس ساختار هويتي هر جامعه، با تقابل ميان جنس يك/جنس صفر ايجاد شده است.
ساختارگرایی:
رویکرد ایری گاری به زبان رویکردی ساختارگرایانه و پست مدرنیستی است که سوژه متاثر از ساختار است و زبان ساختاری است که فردیت و سوژگی او را پس می زند.
زبان صرفاعاملی برای مفاهمه نیست، بلکه خود واقعیت را میسازد و به کار میگیرد. هیچ واژهای را به تنهایی نمیتوان معنا کرد، مگر با در نظر گرفتن آن با واژههای دیگر.
پستمدرنیستها معتقدند معنا حقیقت شیء را میسازد و آن نیز در موقعیتهای گوناگون متفاوت میگردد.
به عنوان مثال در دستور زبان فرانسوی ضمیر «آنها» زمانی که ترکیبی از افراد «مذکر» و «مونث» مورد اشاره باشند، به شکل مذکر استعمال میشود. از منظر ایریگاری ، این شکل از سرکوب جنس مونث، عنصر شاکله نظم اجتماعی مرد محور کنونی است.
مراحل اندیشه ایریگاری:
ایریگاری سیر اندیشه خود را به سه مرحله، تقسیم میکند:
مرحله نخست در کتاب های «سپکولوم زنی دیگر» و «جنسی که جنس نیست»، سنت فلسفی غرب را، به جهت مذکرمحوری، به نقد میکشد. ایریگاری معتقد است زبان هنجارین در فلسفه و علم و جامعه به شدت مردانه است و زبان مردانه با نادیده گرفتن زن واقعیت انسان را مثله میکند.
اندیشه غربی مردمحور است. مرد سوژه، و زن ابژه و موجودی است ناشناخته و بیجنس (فاقد ذکریت) که به عنوان یک شیء یا ابزار جنسی در اختیار مرد قرار گرفته است و بنابراین اسیر نقش های دروغین مانند باکره، فاحشه، مادر می شوند. تاکید بر تفاوتهای جنسی، او را متهم به ذاتباوری essentialism کرد ولی ایریگاری قائل به ذات ثابت و از پیشتعیین شدهای برای جنسیت ها نیست.
مرحله دوم، با کتاب «اخلاق تفاوت جنسی» شروع می شود و بر لزوم فهم سوژه زنانه تأکید دارد. ایریگاری بر تنوع و کثرت تجربه ی زنانه کثرت و تفاوت آن با تجربه ی مردانه تاکید دارد. ایریگاری، منتقد برابری خنثیایی است که مقلد مردانگی است.
مرحله ی سوم، با کتاب «من به تو دوست میدارم» شروع می شود، به دنبال احترام نسبت به تفاوتهای جنسی است.
انسانیت متشکل از دو امر زنانه و امر مردانه است. بر اساس طرح انتقادي وي مي توان و باید به از ساختارهاي تك هويتي موجود فراتر رفت.
دغدغه او نسبت به انتقال به جامعه ای مدنی در کتابهایی همچون «من به تو دوست میدارم» و«دموکراسی از دو نفر آغاز می شود» به وضوح قابل مشاهده است. جامعه مد نظر ایریگاری برای هویت هر جنسیت مشروعیت قائل میشوند، و این خود زمینه را برای سازگاری حقیقی میان تفاوتهای جنسی و شکوفایی انسان فراهم میآورد. ایریگاری پروژه اصلی خود را روشنگری معنوی، نیل به دوره جدیدی از تاریخ، و حتی نجات نوع بشر و همچنین جهان طبیعت معرفی میکند.
منابع:
ايريگاري، لوس،آن اندام جنسي كه يك اندام نيست، 1381
حسینعلى نوذرى، پست مدرنیته و پست مدرنیسم، تعاریف، نظریهها و کاربستها، 1385
هایدگر و مسئله جنسیت، در آثار لوس ایریگاری و ژاک دریدا، سیده آمنه میرخوشخو، سهیلا صادقی فسایی، روش شناسی علوم انسانی سال ۲۳ بهار ۱۳۹۶
ویکی پدیا