من فکر می کنم

تدریجی بودن تغییر در عالم و آدم

محمدامین مروتی

تغییر فکر و رفتار امری تدریجی است و از همان الگویی تبعیت می کند که "کواین" در فلسفه علم بدان توجه می دهد. بینش و کنش و منش ما مانند قایقی است که در آن نشسته ایم و در دل دریا در حال حرکتیم. امکان تغییر کل قایق همزمان با استفاده از آن وجود ندارد. ما همزمان که به کلیت قایق وابسته ایم، می توانیم قطعات پوسیده اش را عوض کنیم. اگر همه قطعات را همزمان تغییر دهیم، غرق می شویم.

در تشبیهی دیگر کواین می گوید اعتقادات ما مثل کره ای است که در سطح آن تغییرات سریع تر و در مرکزش کندتر است. باورهای علمی مانند سطح کره سریع تر به روز می شوند ولی باورهای اعتقادی مقاومت بیشتری در مقابل تغییر می کنند.

تغییرات جامعه نیز همینطور است و تحولات بشر نیز مانندجامعه تدریجی است.

از این رو در گفتگو های مان نباید انتظار تغییر دفعی و ناگهانی در تفکر دیگران داشته باشیم، به خصوص اگر پای ایدئولوژی و سن و سال و غرور جوانی و تعصب پیری و منش شخصیتی هم در کار باشد.

هیچ تفکری صد و صفر ندارد. همه ماها به تدریج اندیشه ای را رها و اندیشه ای را جایگزین می کنیم. هیچکس چرخش 180 درجه ای ندارد. روال و منطق تغییر همین است. کافی است مسیر تغییرات ده سال اخیر خود را دنبال کنیم.

در یک گفتگوی متعادل و منطقی طرفین سعی می کنند به روش دیالکتیکی تناقض ها و نواقص نظریه دیگری را به او نشان دهند تا خودش به تدریج به ایرادات و نواقص نظریه اش واقف شود. برخورد از موضع دانای مطلق و تحکم و به خصوص توهین و فحاشی قطعا نتیجه عکس می دهد و فرد را در پافشاری بر اشتباهاتش جازم تر و مصمم تر می کند.

7 اردیبهشت 1402