من فکر می کنم

امکان نو اندیشی دینی

محمدامین مروتی

این که گفته می شود روشنفکری دینی ترکیبی ناسازگار و پارادوکسیکال است، منطقاً و عقلاً پذیرفته نیست.

منطقاً پذیرفته نیست. چون تصور روشنفکری دینی ممکن است. تناقض منطقی شامل اموری است که غیرقابل تصور باشند. مثل مربع مدور که طبیعتاً روشنفکری دینی، متصوَّر است.

عقلاً هم پذیرفته نیست. چون در عالم واقع روشنفکری دینی وجود دارد.

روشنفکری دینی نه تنها امکان دارد، بلکه بهترین دلیل بر امکان آن، وجود آن است:

«اَدَلّ دلیل، عَلی اِمکانِ شیء، وقوعِه.»

منشأ این خطا، ذات گرایی است. پیش فرض مدعیان آن است که روشنفکری و دین تعریف معینی دارند. در حالی که روشنفکری و دین، مصادیق بسیار متکثر و متفاوتی دارند. نه دین خالص داریم و نه روشنفکری خالص.

این بدان معنا نیست که هر دینداری می تواند روشنفکر باشد. مقوم روشنفکری، جستجوی حقیقت است و مقوم دینداری، رازآلودگی جهان. بسیاری از انوع دینداری با بسیاری از انواع روشنفکری، قابلیت ترکیب دارند و این ترکیب ها در عالم واقع، وقوع یافته است.

25فروردین 1402