من فکر می کنم

قدرت گفتگو و ادب و آداب آن

محمدامین مروتی

به طور خلاصه دنیا را دو چیز متحول می کند: گفتگو و تکنولوژی.

تکنولوژی حرف اول را می زند. در سایة تکنولوژی، مجال و فرصت رشد برای مردم، عادلانه تر می شود. اما در این یادداشت می خواهم از قدرت گفتگو سخن بگویم.

گفتگو قادر به عوض کردن فضا از خشونت به تفکر است. قادر به نفوذ در اذهان و تغییر نسبی اذهان است. در غلبة خشم و خشونت، تفکر تعطیل می شود.

گفتگو حتی اگر با فحاشی نابردباری توام باشد به تدریج خود را تعدیل می کند. ماهیت گفتگو ایجاب می کند طرفین خود را تعدیل کنند وگرنه قافیه را به حریف می بازند.

گفتگو از نوع سقراطی بهترین شکل گفتگوست. در این نوع گفت گو، سقراط در همان اول قدم موضع خود را مورد تاکید قرار نمی دهد. همچنین موضع طرف گفتگو را نفی نمی کند. بلکه او را مورد سوال های متعدد قرار می دهد تا خود او به تدریج به حقیقت نزدیک شود. اما در گفتگوهای ما و به طور خاص در فضای مجازی، طرفین از همان اول قدم بر موضع خود تاکید اکید و مطلق دارند و موضع طرف را به طور مطلق نفی می کنند و از آن بدتر از همان شروع سخن، انواع تهمت ها و برچسب ها را به یکدیگر می زنند و کار نهایتاً به فحاشی و هرزه زبانی و بی ثمر شدن گفتگو می کشد.

دلیل این تهمت و برچسب زنی ها، بیش و پیش از هر چیز این است که هر طرف خود را مطلقاً برحق و طرف مقابل را متعصب یا حتی خود فروخته می داند و به خود اجازه می دهد که با بدترین کلمات به او حمله کند. اگر این آدم ها بتوانند با هم بیشتر آشنا شوند، خواهند دید طرف آن قدر ها هم که آنان گمان می کردند، بدجنس و دیوسیرت نیست.

دلیل دیگر هم آن است که ما شخصیت خود را با عقایدمان گره می زنیم و زیر سوال رفتن عقاید را به منزله زیر سوال رفتن شخصیت خود تلقی می کنیم و غرورمان اجازه نمی دهد به خطاهای مان اذعان کنیم.

خبر بد آن است که شاید در کشور ما سالها طول بکشد که شیوه گفتگوی سالم جای جر و بحث را بگیرد ولی خبر خوب آن است که همین فحاشی ها به تدریج آشکار و زمینه برای گفتکوی موازی و سالم فراهم می شود. این نابلدی در گفت و گو هم بخشی از آزمایش و خطاهای تاریخی ماست.