تلقی انقلابی از نهضت عاشورا

رضا بابایی می نویسد تلقی انقلابی از نهضت عاشورا امری جدید است. مرحوم علامه محمدباقر مجلسی می‌نویسد: «حکمت شهادت امام حسین، از فروع قضا و قدر است و نهی از تفکر در این مسئله در احادیث بسیار وارد شده است.»(مجموعۀ رسائل اعتقادی، ص203) وی تفکر(نظریه‌پردازی) را در عاشورا از منکرات می‌داند، چه رسد به الگوگیری از آن. همو می‌گوید: «هر یک از ائمۀ معصومین(ع) مأمور به امری خاص بودند و سزاوار نیست قیاس احکام متعلق به ایشان با احکام ما.» (بحار الانوار، ج45، ص296). شیخ حسن نجفی می‌نویسد: «برای امام حسین(ع) تکلیفی خاص بود.»(جواهر الکلام، ج21، ص296). در باور مرحوم محمدحسین کاشف الغطاء، از مراجع مبارز و نواندیش عراق، «عاشورا با هیچ قانون و قاعدۀ آسمانی یا زمینی سازگار نیست.»(جنة المأوی، ص192) و «جهاد امام حسین از باب جهاد خاص برای امام بود، نه جهادی عمومی که بر عهدۀ عموم اهل اسلام است.»(همان، ص189). محمدتقی سپهر(متوفای 1259ش) می‌گوید: «نمی‌دانیم چرا امام حسین قصد شهادت کرد. تکلیف امام بیرون [از] تکالیف خاص و عام است.» (ناسخ التواریخ، ج1، ص266). و آیت الله میرزا ابوالفضل زاهدی(م 1357) صریح‌تر از دیگران می‌نویسد: «[عاشورا] تکلیف شخصی بود و نباید سخن از الگوگیری کرد.»(مقصد الحسین، ص9).

در همین دورۀ معاصر، عالمانی که از گفتمان سنت بیرون نیامده‌اند و تعلق خاطرشان به گذشته بیش از زمان حال است، همین سخنان را می‌گویند. آیت الله محمدتقی بهجت می‌گوید: «حضرت سیدالشهداء به بیعت با یزید به نحوی راضی شد...»(در محضر حضرت آیت الله بهجت، ج3، ص74) اما «شمر نگذاشت ابن زیاد ملعون با امام حسین(ع) کنار بیاید و صلح کند. مگر برادرش، امام حسن مجتبی(ع) صلح نکرد؟ این حضرت هم صلح می‌خواست.»(همان، ص156) کدام عالم دینی را در دورۀ معاصر می‌شناسید که بگوید: قصد امام حسین(ع) بیعت با یزید بود، اما شمر مانع شد؟یا آیت الله اشتهاردی می گوید امام حسین ع برای حفظ جان خود از مدینه و مکه خارج شد نه قیام.

در واقع آیت الله صالح آبادی کتاب "شهید جاوید" را علیه این تفکر سنتی نوشت.

شمر نیز از اصحاب حضرت علی بود ولی مطابق تفکر فقهی و سیاسی روزگارش، اطاعت از اولی الامر را واجب و مخالفان را خروج کننده می دانست. او برخلاف ابن سعد که به طمع حکومت ری به یزید خدمت می کرد، برای انجام تکلیف دینی، با امام حسین ع مقابله کرد. وی در رکاب امام حسن ع نیز با معاویه جنگید و بعد ازصلح امام حسن ع نیز تابع معاویه شد. برای او و اکثر مسلمانان جایگاه حقوقی حاکم مهم بود نه جایگاه حقیقی اش. خوارج نخستین گروه مسلمانی بودند که چنین تفکری نداشتند.

منبع:

دیانت و عقلانیت، دکتر رضا بابایی