نسبت ایمان و عمل صالح
نسبت ایمان و عمل صالح
محمدامین مروتی
کسانی از غیرمسلمانان مانند نیوتن و انشتین و ادیسون، منشأ خدمات بزرگی به بشریت بوده اند. این سوال مکرر که تکلیف نیکی ایشان چه می شود، مکرراً برای پژوهشگران مطرح بوده است.
کسانی که دین را به اسم و اصطلاح تقلیل داده اند، آنان را ماجور نمی دانند و بالعکس کسانی که دین را یک رسم می داند، دین اصطلاحی و شناسنامه ای را برای رستگاری وافی به مقصود نمی دانند. اما خود قرآن چه می گوید؟
دوگانه ایمان و عمل صالح، مکرراً در قرآن مورد تاکید قرار گرفته است. از این دو، عمل صالح هدف است و ایمان نیز در خدمت آن است. ایمان منهای عمل صالح، ایمانی ناقص است ولی عمل صالح منهای ایمان، کماکان ماجور است.
ایمان نسبت به عمل طریقیت دارد و عمل نسبت به ایمان موضوعیت.
به همین دلیل است که نمازگزاری که از معنای نماز و صلات غافل باشد و آن را وسیله خودنمایی نماید مورد انذار خداوند قرار می گیرد:
فَوَيْلٌ لِّلْمُصَلِّينَ ﴿۴﴾ الَّذِينَ هُمْ عَن صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ ﴿۵﴾ الَّذِينَ هُمْ يُرَاؤُونَ ﴿۶﴾ َيَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ ﴿۷﴾: پس واى بر نمازگزارانى (۴)كه از نمازشان غافلند (۵) آنان كه ريا مىكنند (۶) و از خیرات خوددارى مىورزند (۷)
از آن طرف خداوند اجر عمل صالح را را هر کسی با هر مسلکی می دهد:
إِنَّا لَا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا: ما پاداش كسى را كه نيكوكارى كرده است تباه نمىكنيم. (کهف/30)
و پاداش نیکی، جز نیکی نیست:
هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ؟: آيا پاداش نيكى جز نيكى است؟ (رحمان/60)
چرا که بدی و خوبی یکسان نیستند:
وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ: و نيكى با بدى يكسان نيست. (فصلت/34)
و حتی ايمانی که به عمل صالح نیانجامد، سودي ندارد:
... يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ لاَ يَنفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِن قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا قُلِ انتَظِرُواْ إِنَّا مُنتَظِرُونَ : .... روزى كه پارهاى از نشانههاى پروردگارت [پديد] آيد كسى كه قبلا ايمان نياورده يا خيرى در ايمان آوردن خود به دست نياورده، ايمان آوردنش سود نمىبخشد بگو منتظر باشيد كه ما [هم] منتظريم (انعام/158)
ایمان حقیقی، منجر به عمل صالح می شود و ملاک عمل صالح نیت خیر است. پس ایمان را به عمل صالح می سنجند و عمل صالح را به نیت خیر و قلب سلیم واین مخلص و عصاره ی هر آن چیزی است که در این باب می توان گفت.