تغییر خود یا جامعه؟

محمدامین مروتی

بسیار شنیده ایم که به جای تغییر دنیا، سعی در تغییر خود کنید و این بهترین راه تغییر دنیا هم هست.

این سخن، مایه پررنگی از حقیقت را در خود دارد اما نافی تلاش همزمان برای تغییر مستقیم دنیا (مثلاً از طریق سیاست و فعالیت های اجتماعی) نیست.

تمایل برای تغییر دنیا بدون تغییر خود اگر غیرعملی هم نباشد، صادقانه نیست و این بی صداقتی ربط مستقیم با غیرعملی بودن آن هم دارد. چرا که نشانة عدم اعتقاد عمیقِ شخص به شعارهای خودش هم هست.

اما تلاش برای تغییر خود بدون تلاش برای تغییر دنیا هم حاوی نوعی تناقض است. صداقت حکم می کند که تغییر در هر عرصه ای که ممکن باشد، مورد غفلت قرار نگیرد. چه عرصه فردی و چه عرصه اجتماعی.

اما نکته مهم این است که واقع بینی حکم می کند انتظار زیادی از خود برای تغییر جامعه و حتی تغییر خود نداشته باشیم، بی آن که قدمی از این تلاش فروگذاریم. در واقع تغییر عمیق در خود حتی ممکن است از تغییر در اجتماع دشوارتر باشد.

در هر حال، انسان باید هر قدمی که در جهت اصلاح خود و جامعه اش هر قدم ممکن را بردارد و یک دوقطبیِ کاذبِ اصلاح فردی یا اجتماعی مقابل خود قرار ندهد تا بی عملی و انفعال خود در هر دو زمینه یا یکی از این عرصه ها را توجیه نماید.