علی اکبر داور(1315ش-1264)

 

محمدامین مروتی

جوانی:

میرزا علی اکبر خان(مدعی العموم) از مشروطه خواهانی بود که در دوران استبداد صغیر، در دوران جوانی به حزب دموکرات به رهبری تقی زاده پیوست که در مقابل حزب اعتدالیون، گرایش سوسیالیستی داشت. به پشتوانه حزب، به وزارت عدلیه پیوست و مدعی العموم تهران شد. به پیشنهاد تقی زاده نام خانوادگی "داور" را برای خود گزید.

رابطه با رضا شاه:

در جلسة تغییر سلطنت به رغم مصدق و مدرس و تقی زاده موافق الغای سلطنت قاجار بود و موافق به سلطنت رسیدن رضا شاه بود.

مانند رضا خان و همفکرانش معتقد به مدرنیزاسیون با توسل به زور و مشت آهنین بود. می گفت سعادت را باید به زور مردم تحمیل کرد. مجله "آینده" ارگان روشنفکران تجددخواه و بوروکراتی از قبیل او بود. به "محمودافشار" صاحب امتیاز آینده، گفته بود اگر نیت و هدف پاک باشد، مهم نیست که وسیله خوب نباشد. به لحاظ شخصی پاکدست بود.

رضا شاه علیرغم تکیه بر تکنوکراتهایی چون فروغی و داور و تیمورتاش و نصرت الدوله فیروز، بدان ها مجال پرو بال یافتن نمی داد. فقط تقی زاده جان به در برد که او هم خنثی شده بود.  فروغی را خانه نشین کرد و فیروز را زندانی و تیمورتاش و سردار اسعد را کشته بود. داور هم در موضوع اصلاحات مالی تحت فشار رضا شاه بود و همین باعث خودکشی او شد.

کارهای مهمش:

داور تکنوکراتی بود که در راه مدرن کردن کشور به رضا خان کمک شایانی کرد. در وزارت تجارت، طرح راه آهن سراسری را کلید زد. مهمترین کارهایش، برقراری نظام قضایی جدید و کوشش در برقراری نظام مالی جدید بود. در اصلاحات قضایی موفق بود و در اصلاحات مالی نه.

معتقد بود کارآفرینان، موتور توسعة جامعه اند و چون کشور بخش خصوصی قوی ای ندارد، دولت باید در این راه پیشگام شود و بنگاه های اقتصادی موفق بنا کند. به نظر موسی غنی نژاد این اندیشه، خاستگاهی تاریخی هم داشت. در آن زمان حکومتهای تمامیت خواه مثل آلمان و ایتالیا و شوروی، الگوی اقتصاد موفق بودند در حالی که جهان سرمایه داری گرفتار بحران اقتصادی 1929 شده بود.

با کمک فقهای برجسته، با تبدیل احکام شرعی به قوانین مدنی، به نظام قضایی وحدت رویه داد. کاپیتولاسیون را لغو کرد. قانون ثبت اسناد و املاک را جاری کرد که وفق آن متصرفِ چهل ساله و بیشتر سند ملکش را می گرفت. حق جاری کردن صیغة ازدواج و طلاق را به دفتر رسمی سپرد و محاکم شرعی را در چارچوب قوانین حکومتی سامان داد.

 (برگرفته از پرونده "داور" در اندیشه پویا شماره 64/بهمن 98)