معرفی فیلم جوکر (۲۰۱۹)

 

محمدامین مروتی

بازیگران:

    واکین فینیکس در نقش آرتور فلک / جوکر

    رابرت دنیرو در نقش موری فرانکلین، مجری برنامه تاک شو

کارگردان: تاد فلیپس

جوکر در هفتاد و ششمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز و برنده شیر طلایی بهترین فیلم شد. فیلم ۱ میلیارد دلار در سراسر جهان فروش کرد در حالی که بودجه ساخت آن ۵۵ میلیون دلار بود. در نود و دومین دوره جوایز اسکار، فیلم در ۱۱ رشته از جمله بهترین فیلم، بهترین بازیگر نقش اول مرد و بهترین کارگردانی نامزد دریافت جایزه اسکار شده‌است.

 

داستان فیلم در سال ۱۹۸۱ و شهر گاتهام سیتی رخ می‌دهد. گاتهام سیتی یک شهر خیالی در آمریکا است که در کامیک‌هایی مثل "بتمن" به عنوان شخصیتی منفی حضور دارد.

اما در این فیلم برعکس کمیک بتمن، به واکاوی منشاء شیطنت جوکر پرداخته می شود. اینکه جوکرها چگونه ساخته می شوند؟ تاد فیلیپس، گفته بود که «جوکر» ماجرای مردی به نام آرتور فلک است که با مشکل عصبی خنده روبه‌روست و این که چه‌طور تبدیل به جوکر خرابکار می‌شود. 

فیلم، داستان زندگی کمدینی به نام آرتور فلک است که قربانی جامعه می شود و برای گرفتن انتقام به جنایت روی می کند. به گونه ای که بیننده با او احساس همدلی می کند و در پایان به عنوان قهرمان فقرایِ آنارشیستی تصویر می شود که محصول جوامع سرمایه داری و لیبرال اند.

آرتور در مواقعی که کنترل خود را از دست می‌دهد، به طرز هیستری می‌خندد. به قول رهی معیری:

خندة تلخ من از گریه غم انگیزتر است       کارم از گریه گذشته است بدان می خندم

 

از منظر فلسفی نیز وجه مثبت شخصیت بتمن، مدیون وجود جوکرهای جامعه است. اگر جوکر نبود، بتمن هم نبود. آنان مکمل همند. چنان که اگر شیطان نبود، دین هم نبود و شیطان سنگ محک نیکی و بدی است.

باز از منظر فلسفی، دوران برساختن دوقطبی های کاذب مانند قهرمان/ضدقهرمان گذشته است. جوکر ضدقهرمان مطلق نیست و حس همدردی و حتی همراهی اقشاری را جلب و جذب می کند.

تم فلسفی دیگر داستان، مفهوم "تنهایی" در جامعه و عواقب ناشی از آن است. جوکر کاملا تنهاست . تا آنجا که معشوقش هم خیالی است. اما این تنهایی صبغة پر رنگ جامعه شناختی دارد.

 

فیلم جوکر مورد استقبال منتقدان بوده است ولی به نظر می رسد، پیام اصلی اش نقدی آنارشیستی به نئولیبرالیسم باشد. نقدی که نفی مطلق است بی آنکه به بدیل مثبتی بیاندیشد و در غیاب چنین بدیلی، آنارشی است که جامعه را تسخیر می کند. نقد نئولیبرالیسم برای اصلاح آن گامی به پیش است و برای تخریب آن، چندگام به پس.