در باره چندش

 

محمدامین مروتی

احساسات اصلی انسان از بدو تولد در چهره او قابل تشخیص است. شش هیجان یونیورسال داریم که عبارتند از ترس، خشم، شادی، غم، شگفتی و اشمئزاز یا چندش. پنج هیجان اول را انسان از بدو تولد با خود دارد ولی حس چندش پس از چند سال در انسان ایجاد می شود. بچه ها در نخستین سالیان زندگی، با ادرار و مدفوع خود بازی می کنند و حتی گاهی در دهان شان می گذارند و آب بینی خود را می لیسند.

داروین معتقد بود این حس ارزش تکاملی دارد و فروید نیز این حس را در تمدن سازی دارای نقش می داند.

همانطور که حس چندش پس از چند سال در انسان ایجاد می شود، به لحاظ تاریخی هم چندش با پیشرفت بشر به چیزهایی تعلق می گیرد که قبلا چندش آور نبوده است. مثلا قبلا روی میز هم تف می کردند. بعد تف کردن روی زمین باب شد. بعد مالیدن آن با کفش. الان در بعضی کشورها، تف کردن روی زمین جرم است. در حالی که در بعضی کشورها مثل هند و عراق، شما در کوچه پس کوچه ها مدفوع روی زمین می بینید. در ایران خودمان نیز در گذشته نه چندان دور همین پدیده مشاهده می شد. زمانی همه در یک ظرف آب غرغره می کردند و دیگران از همان آب استفاده می کردند. آفتابه و لگن برای مهمانان می آوردند تا دستشان را بشویند و اخلاطشان را پیش چشم دیگران هم خالی کنند. یا در فیلمهای وسترن می بینیم که چند نفر با یک آب مختصر استحمام می کنند. زمانی مشاهده مدفوع مشمئز کننده نبود. امروز سیفون هم اختراع شده است تا خود شخص هم چشمش به مدفوع خودش نیفتد. امروز در کشورهای غربی تخلیه بینی در دستمال، عیب به حساب نمی آید ولی همین کار می تواند موجب چندش بعضی از آدم ها شود. مشاهده مو در غذا مشمئز کننده است. حتی گاهی هورت کشیدن غذا و خوردن غذا با دهان باز چندش آور است.

برای پدیده چندش، سه منشاء تمدنی و تکاملی ذکر شده است. حفظ نسل(جنبه تکاملی)، حفظ نفس(جنبه بهداشتی) و حفظ اخلاق(جنبه تمدنی).

حفظ نسل و نفس به جنبه های بهداشتی بر می گردد. پرهیز از مدفوع و ادرار و خلط، جنبة بهداشتی دارد. چندش آور بودن زنای با محارم هم جنبه اخلاقی و در عین حال ارزش تکاملی برای پرهیز از اختلالات ژنتیکی دارد.

منبع:

سخنرانی دکتر آذرخش مکری با عنوان " ریشه های احساس چندش"