من فکر می کنم

چند نکته در مورد ناسخ و منسوخ

محمدامین مروتی

1.عده ای معتقدند که ناسخ و منسوخ وجود ندارد چرا که نسخ، مستلزم تغییر کلام خداست. اما خدا صریحا می فرماید " مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا " (بقره-166) یعنی اگر آیه ای را نسخ کنیم بهتر از ان یا مثل ان را جایگزینش می کنیم. نسخ حرمت آمیزش در ماه رمضان و تغییر قبله از آن جمله اند که در قرآن آمده اند.

2. نسخ عمدتا در مورد احکام مدنی و اجتماعی و عبادی است که دستخوش تغییر زمانی و مکانی است.

3. آیه لا اکراه فی الدین نسخ نشده چون در ادامه استدلال می کند:" قد تبین رشد من الغی"یعنی چون حالا دیگر راه هدایت و گمراهی روشن شده است. پیداست که این تبیین، با گذشت زمان بیشتر می شود نه کمتر. پس با گذشت زمان دین به طریق اولی، نیازی به اکراه ندارد.

4. عده ای برآنند که آیه ناسخ سختگیرانه تر از آیه منسوخ است. مثل آیات مربوط به شراب. اما غالبا چنین نیست. در باب حقوق زنان و بردگان، روند بر گشایش بوده است و البته گشایش برای زنان و بردگان، به معنی سخت گیری بر برده داران و مردان هم هست. در مورد حرمت رابطة جنسی در ماه رمضان، امر مبتنی بر آسان گیری است و اساسا در یک حکم کلی خدا یسر برای بندگانش می خواهد نه عسر: يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ ...(بقره-185)