من فکر می کنم

تحول از پایین و نقش روشنفکر

محمدامین مروتی

تحولات سیاسی باید مطالبه محور باشد. یعنی مردم باید ضرورت یک مطالبه معین را پیشاپیش درک و احساس کرده باشند. درست است که روشنفکران زودتر از بقیه ضرورت تغییر را حس می کنند ولی روشنفکر باید سخنگوی وجدان جامعه باشد نه اینکه حرف خود را به دهن مردم بگذارد و به نام آنان سخن گوید. اتفاقا روشنفکری که در سودای رهبری و پیشگامی، از مردم فاصله بگیرد، پس از مدتی متوجه می شود در مقاطعی جامعه از او آگاه تر و عاقل تر بوده است و اوست که از جامعه اش عقب مانده است.

از همین رو تزریق دموکراسی غربی به کشورهای جهان سوم می تواند تبعات منفی داشته باشد. در واقع مطالبه باید از پایین باشد نه از بالا. به نظر می رسد پول نفت و افزایش قیمت نگهانی آن پیش از انقلاب و مصرف گرایی ناشی از آن، نقش مثبتی در جامعه ایرانی نداشت. کشف حجابِ رضا شاه نیز سرنوشت بهتری نداشت. همینطور صدور دموکراسی غربی به کشورهایی چون لیبی و عراق و افغانستان و حتی مصر. انقلاب پیش از آگاهی و مطالبه محوری می تواند فاجعه آمیز باشد. علت پایداری دموکراسی های غربی آن است که ذره ذره و به تبعِ مطالبات مردمی شکل گرفته و ساخته شده اند.