رحمت شرط ضروری نبوت

محمدامین مروتی

شرط نخست برای انتخاب پیامبران، مهرورزی ایشان با عالم و آدم است. مولانا در دفتر ششم می گوید موسی در مقام چوپان، بره ای را که از گله گریخته بود، به سختی و با مشقت یافت تا او را از چنگال گرگ برهاند و این شفقت موسی باعث شد لیاقت پیامبری پیدا کند:

گوسفندي از کليم الله گريخت

پاي موسي آبله شد نعل ريخت

در پي او تا به شب در جست و جو

وان رمه غايب شده از چشم او

گوسفند از ماندگي شد سست و ماند

پس کليم الله گرد از وي فشاند

کف همي ماليد بر پشت و سرش

مي نواخت از مهر هم چون مادرش

نيم ذره طيرگي و خشم ني

غير مهر و رحم و آب چشم ني

گفت گيرم بر منت رحمي نبود

طبع تو بر خود چرا استم نمود

با ملايک گفت يزدان آن زمان

که نبوت را نمي زيبد فلان

مصطفي فرمود خود که هر نبي

کرد چوپانيش برنا يا صبي

بي شباني کردن و آن امتحان

حق ندادش پيشوايي جهان

گفت سايل هم تو نيز اي پهلوان

گفت من هم بوده ام دهري شبان

تا شود پيدا وقار و صبرشان

کردشان پيش از نبوت حق شبان

هر اميري کو شباني بشر

آن چنان آرد که باشد مؤتمر

حلم موسي وار اندر رعي خود

او به جا آرد به تدبير و خرد

لاجرم حقش دهد چوپانيي

بر فراز چرخ مه روحانيي

آنچنان که انبيا را زين رعا

بر کشيد و داد رعيِ اصفيا

 زمانی شاملو در نقد سپهری نوشته بود که زمانی که انسان ها را بر لب جو سر می بریدند، سهراب نگران گل شدن آب و کبوتری بود که در فرودست آب می خورد. اما نکته دوم این داستان این است که کسی که به حیوانات شفقت می ورزد به طریق اولی به انسان ها هم شفقت و دلسوزی دارد و سپهری نیز چنین بود.