من فکر می کنم

عقل و عقال

 عقل به دو معني "عقال" است. عقال ، زانوبند شتر و همين طور افسار اسب است كه به کمک آن  حيوان مهار مي شود. عقل ، اگر عقل نقاد و كلي باشد، بر نفس مهار مي زند و از اين نظر عقال است. ولي اگر پا  از گليم خود فراتر نهاد و دعوي علم اول و آخر نمود و به خود مغرور گشت ، به نوعی دیگر از عقال تبدیل می شود. به اين معني كه تو را اسير غرور و خطا مي كند. مولا در ابياتي به امام فخر رازي اشاره مي كند كه علي رغم تمام ريزبيني ها و افكار تو در تويش ، هنگام مرگ اعتراف كرد كه به جايي نرسيده و گفت حقا که عقل جز عقال نيست:

پس بكــوش و به آخـر از كلال[1]                                هم تو گويي خويش كالعقلُ عِقال

همچو آن مردِ مُفلسُف، روزِ مرگ                               عقل را مي ديد، بس بي بال و برگ

بي غرض مي كرد آن دم اعتراف                                 كــز ذكاوت رانديم اسب از گزاف

يعني هر چه گفتيم بيهوده و گزاف بود و در درياي خيالاتمان غرقه بوديم:

از غروري سَر كشيديم از رجال                                      آشـنا[2] كرديم در بـحرِ خيال

چاره را مولانا در دل سپردن به رجال و مردان حق مي داند:

آشنا هيچ است اندر بحرِ روح                                        نيست اينجا چاره جز كشتيّ نوح

چرا كه حكايت ، حكايت عوالم روحاني است كه ابواب آن به كليد عقل گشوده نمي شود:

در عُلوِّ كـوهِ فـكرت ،كم نـگر                                         كه يكي موجش كند زير و زبر

                                                  2/9/88

[1] کلال: خستگی

[2] آشنا: شنا