دیدن خدا در قیامت به چه معناست؟
دیدن خدا در قیامت به چه معناست؟
محمدامین مروتی
سوره قیامه آيه 22: وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَّاضِرَةٌ : (آرى) در آن روز صورتهايى شاداب و مسرور است،
سوره قیامه آيه 23: إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ :به پروردگار خود مينگرند .
اشاعره می گویند خدا در قیامت به چشم بهشتیان دیده می شود.
معتزله می گویند منظور از ناظره، چشم انتظار و منتظر است. چنان که درسوره نمل آيه 35 نیز به همین معنا آمده است:
وَإِنِّي مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِم بِهَدِيَّةٍ فَنَاظِرَةٌ بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ : من به پيش آنان ميفرستم همراه با تحفهاي تا ببينم فرستادگان چه خبري با خود ميآورند.
نظر سوم این است که این دیدار تجلی خداوند است که به عنوان پاداش به بهشتیان تعلق می گیرد و انان را سرشار از سرور می کند. این معنا، مترادف با معنای عرفانیِ "شهود" است و به همین معناست که حضرت علی(ع) می فرماید من خدایی را که نبینم، عبادت نمی کنم. ذِعْلِب سوال کرد یا امیرالمؤمنین! آیا پروردگارت را دیده ای؟ آن حضرت فرمود: «ما کُنْتُ اَعْبُدُ رَبّا لَمْ أرَهُ. فَقالَ یا اَمیرَالْمُؤْمِنینَ! کَیْفَ رَاَیْتَهُ؟ قالَ: وَیْلَکَ یا ذِعْلِبُ لَمْ تَرَهُ الْعُیُونُ بِمُشاهَدَةِ الاْبْصارِ وَلکِنْ رَأتْهُ الْقُلُوبُ بِحَقائِقِ الاْیمانِ؛( اصول کافی، ج 1، ص 245؛ توحید صدوق، ص 109؛ سفینة البحار، ج 2، ص 180. ) من پروردگاری را که نبینم، نمی پرستم. عرض کرد: یا امیرالمؤمنین! او را چگونه دیدی؟ فرمود: ای ذعلب! وای بر تو! دیده های ظاهر او را نتواند دید، ولی دیده های دل به وسیله حقایق ایمان او را مشاهده می کنند.»
علامه هم می گوید:
"مراد از «نظر كردن به خداى تعالى » نظر كردن حسى كه با چشم سرانجام مى شود نيست ، چون برهان قاطع قائم است بر محال بودن ديده شدن خداى تعالى ، بلكه مراد نظر قلبى و ديدن قلب به وسيله حقيقت ايمان است." (المیزان)
چنان که سخن گفتن خدا نیز به معنای توجه و تلطف است:
سوره آل عمران آيه 77: إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَناً قَلِيلاً أُوْلَئِكَ لاَ خَلاَقَ لَهُمْ فِي الآخِرَةِ وَلاَ يُكَلِّمُهُمُ اللّهُ وَلاَ يَنظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ : بىترديد، كسانى كه پيمان خدا و سوگندهاى خود را به بهاى ناچيز مىفروشند آنان را در آخرت بهرهاى نيست و خدا در روز قيامت با آنها سخن نگويد و به سويشان ننگرد و پاكشان نگرداند و آنها را عذابى دردناك است.
از طرف دیگر استفاده از واژه هایی مانند ملاقات و دیدار، برای محسوس کردن قیامت و رسیدن آن است. مثل این که در زبان عامیانه می گوییم به هم می رسیم:
سوره انشقاق آيه 6: يَا أَيُّهَا الْإِنسَانُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَى رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلَاقِيهِ :هان ! اي انسان ! تو پيوسته با تلاش بيامان و رنج فراوان به سوي پروردگار خود رهسپاري ، و سرانجام او را ملاقات خواهي كرد.