من فکر می کنم

مخلص نگره داریوش آشوری به حافظ

محمد امین مروتی

دیدگاه ششم  نسبت به حافظ به داریوش آشوری تعلق دارد.

آشوری با انتقاد به دیدگاه های غیر منظومه ای به جهان بینی حافظ می کوشد نگاه جامعی از حافظ را بیابد که بینقسمت های مختلف اندیشة او پیوندی منسجم برقرار سازد. لذا به سراغ اسطوره می رود و به طور خلاصه می گوید اگر فرشتگان به سجده به آدم مامور شدند، دلیلش جز برتری مقام انسان نبود و انسان این برتری را به واسطة داشتن اختیارِ انتخاب سبک زندگی داشت. انسان مختار بود گناه کند و فرشته مختار نبود:

جایی که برق عصیان بر آدم صفی زد

ما را چگونه زیبد دعوی بی گناهی

 به همین سیاق انسان می توانست عشق بورزد و فرشته نمی توانست:

فرشته عشق نداند که چیست ای ساقی

بخواه جام و گلابی به خاک آدم ریز

 وجه تمایز و به عبارت بهتر وجه امتیاز انسان بر فرشته همین دو چیز است. اختیار گناه کردن و توان توبه کردن و عشق ورزیدن. ضمنا عشق و گناه با هم ارتباط ظریفی دارند. انسان باید گناه بکند تا بتواند توبه کند و عاشق شود.

اختلاف حافظ با زاهد و صوفی در همین است که زاهد طبیعت و خلقت گناه آلودة بشر را به رسمیت نمی شناسد و با عشق هم آشنایی ندارد و خشک دماغ است:

پشمینه پوش تندخو از عشق نشنیده‌است بو

از مستیش رمزی بگو تا ترک هشیاری کند

و:

عبوس زهد به وجه خمار ننشیند

مرید خرقة دُردی کشان خوش خویم