معنای امداد غیبی
معنای امداد غیبی
محمدامین مروتی
نحوه امدادهای غیبی در جنگ بدر، بحث مهمی است که آیا فرشتگان همراه مسلمین با مشرکین جنگیدند یا منظور از کمک فرشتگان تقویت روحی سپاه اسلام است که به زبان و فرهنگ مردم آن زمانه بیان شده است. برای یافتن جواب این سوال باید آیات مرتبط را تجمیع و به مدلول آنها توجه کرد:
سوره أنفال آيه 9: إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُم بِأَلْفٍ مِّنَ الْمَلآئِكَةِ مُرْدِفِينَ : و آنگاه كه از پروردگارتان يارى خواستيد و خدا بپذيرفت كه من با هزار فرشته كه از پى يكديگر مىآيند ياريتان مىكنم.
توضيحات :
« تَسْتَغِيثُونَ » : ياري مي طلبيد . كمك ميخواهيد . « مُمِدّ » : معيّن . ياريدهنده . « مُرْدِفِينَ » : آنان كه ديگران را پشت سر خود ميدارند و خويشتن در جلو حركت ميكنند.
پيغمبر پيش از درگيري در خواب چنين ديد كه شماره دشمنان اندك است . مؤمنان از اين خواب دل و جرأتي پيدا كردند . والاّ تعداد كافران بيش از هزار نفر بود ، در صورتي كه مؤمنان 314 نفر بودند . فرشتگان به چشم کسی دیده نشده اند. لذا مقصود از نزول فرشتگان شاید نوعی کمک روحی و قوت قلب به مومنان باشد. این معنا در آیات 65 و 66 هم تاکید شده است. آنجا که می فرماید اگر ایمان داشته باشید توان جنگیدن از دو تا ده نفر از کفار را خواهید داشت. تعبیر تخفیف دادن در آیه66 به این معناست است که امداد غیبی و موضوع فرشتگان کاملا به روحیه رزمندگان بستگی دارد.
خدا و همین مومنان متحد برای تو کافی اند:
سوره أنفال آيه 64: يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ : اى پيامبر، خدا و كسانى از مؤمنان كه پيرو تواند تو را بس است.
چرا که با روحیه و ایمان و اتحادشان، قلت عددیشان در مقابل کفار را جبران می کنند:
سوره أنفال آيه 65: يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِن يَكُن مِّنكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُواْ مِئَتَيْنِ وَإِن يَكُن مِّنكُم مِّئَةٌ يَغْلِبُواْ أَلْفاً مِّنَ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاَّ يَفْقَهُونَ : اى پيامبر، مؤمنان را به جنگ برانگيز. اگر از شما بيست تن باشند و در جنگ پايدارى كنند، بر دويست تن غلبه خواهند يافت. و اگر صد تن باشند، بر هزار تن از كافران پيروز مىشوند. زيرا آنان مردمى عارى از فهمند.
توضيحات :
« حَرِّضْ » : برانگيز . تشويق و تحريك كن . « بِأَنَّهُمْ » : به سبب اين كه ايشان .
بسته به قوت و ضعف ایمان یک نفر از شما برابر دو نفر تا ده نفر از افراد بی ایمان و بی انگیزه هستید:
سوره أنفال آيه 66: الآنَ خَفَّفَ اللّهُ عَنكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً فَإِن يَكُن مِّنكُم مِّئَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُواْ مِئَتَيْنِ وَإِن يَكُن مِّنكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُواْ أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللّهِ وَاللّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ : اینک خداوند بر شما آسان گرفت و معلوم داشت که در شما ضعفی هست، در این صورت اگر از شما صدتن شکیبا باشند بر دویست تن غلبه میکنند و اگر از شما هزار تن باشند، به توفیق الهی بر دو هزار تن غلبه میکنند، و خداوند با شکیبایان است.
توضيحات :
« فَإِن يَكُن مِّنكُم مِّاْئَةٌ صَابِرَةٌ . . . » : دو حكم مذكور در دو آيه ، مربوط به دو گروه مختلف و در شرائط متفاوت است . هنگامي كه مسلمانان قويّالايمان باشند ، ميتوانند كافران بيشماري را درهم شكنند ، و هنگامي كه مسلمانان گرفتار ضعف و سستي عقيده شوند ميتوانند بر كافران كمتري پيروز گردند . آيه 65 دالّ بر عزيمت و اراده است و آيه 66 دالّ بر رخصت و اجازه .
در واقع تعبیر تخفیف دادن به این معناست است که امداد غیبی و موضوع فرشتگان کاملا به روحیه رزمندگان بستگی دارد.
در جنگ حنین نیز تاثیر روحیه را در شکست و پیروزی مسلمین می توان دید:
سوره توبة آيه 25: لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللّهُ فِي مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنكُمْ شَيْئاً وَضَاقَتْ عَلَيْكُمُ الأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُم مُّدْبِرِينَ : قطعاً خداوند شما را در مواضع بسيارى يارى كرده است، و [نيز] در روز «حنين»؛ آن هنگام كه شمار زيادتان شما را به شگفت آورده بود، ولى به هيچ وجه از شما دفع [خطر] نكرد، و زمين با همه فراخى بر شما تنگ گرديد، سپس در حالى كه پشت [به دشمن] كرده بوديد برگشتيد.
توضيحات :
« مَوَاطِنَ » : جمع مَوْطِن ، قرارگاه . جايگاه . مراد ميدانهاي جنگ است . « فَلَمْ تُغْنِ عَنكُمْ شَيْئاً » : دردي از شما را دوا نكرد . « ضَاقَتْ » : تنگ شد . « بِمَا رَحُبَتْ » : با وجود فراخي . « وَلَّيْتُمْ » : پشت كرديد . « مُدْبِرِينَ » : پشتكنان .
در جنگ حُنَين در سال هشتم هجري ، ميان مسلمین كه 12000 نفر بودند ، و قبائل ثقيف و هوازنِ مشرك كه 4000 نفر بودند مسلمانان به كثرت خود و قلّت دشمنان مغرور شدند و خداوند آنها را در اوائل امر به خود رها كرد و دشمنان بر آنان چيره شدند.
سوره توبة آيه 26: ثُمَّ أَنَزلَ اللّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُوداً لَّمْ تَرَوْهَا وَعذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَذَلِكَ جَزَاء الْكَافِرِينَ : آنگاه خداوند آرامش خويش را بر فرستادهى خود و بر مؤمنان نازل كرد، و سپاهى فرو فرستاد كه آنها را نمىديديد، و كافران را عذاب كرد، و سزاى كافران همين است.
توضيحات :
« سَكِينَة » : طُمأنينه و آرامش . آرام و قرار . « جُنوداً » : جمع جند ، لشكرها .