جان دیویی (۱۸۵۹ - ۱۹۵۲)

محمدامین مروتی

تاملات این فیلسوف آمریکایی در زمینة فلسفه، آموزش، جامعه و سیاست است.

فلسفه جان دیویی مانند مارکس معطوف به عمل و تغییر است. اصطلاح «تغییر و دگرگونی» یکی از کلیدهای فلسفه دیویی است.«بحث نکن! به فکر چاره‌ای باش» شعار فلسفه دیویی است. 

 

تعليم و تربيت‌:

تعلیم و تربیت نباید غایتی بیرون از خود داشته باشد. هدف تعليم و تربيت گسترش روش هاي تفكر انتقادي (critical thinking) است. تعليم و تربيت خود زندگي است. از تاملات عمده دیویی مقولة آموزش در کتابهای "عقاید آموزشی من" (۱۸۹۷)، مدرسه و جامعه» (۱۹۰۰)، کودک و برنامه آموزشی (۱۹۰۲)، دموکراسی و آموزش  (۱۹۱۶) و تجربه و آموزش  (۱۹۳۸  است.  "نظریه تحقیق" (1938) آخرین کتاب جان دیویی که در 79 سالگی نوشته شده، شاید مهمترین اثر او باشد.كتاب "دموكراسي و تعليم و تربيت"   democracy and education  يكي از شاهكارهاي او در حوزه تعليم و تربيت است.  به نظر دیویی هدف آموزش باید تحقق کامل قابلیت‌های فرد در خدمت منافع جمعی باشد. او می‌گوید:«آماده کردن کودک برای زندگی آینده یعنی او را مسئول خود کردن و طوری تعلیمش دادن که بتواند آماده استفاده کامل از تمام قابلیت‌هایش باشد.» ( عقاید آموزشی من) دیویی معتقد است که دانش آموز باید در نقش یک محقق فعال ظاهر شود. معلم هم باید نقش راهنما و همراه را به عهده بگیرد نه نقش القاء گر اندیشه های دیگران. به نظر دیویی بهترین و مهم ترین تعریف فلسفه عبارت است از : «نظریه ی تربیتی به معنای وسیع کلمه » . اما هدف تربیتی باید عینی و قابل تحقق باشد . هدف های کلی و انتزاعی قابل تحقق نیستند و برنامه درسی باید شامل انواع شناخت و مهارت هایی باشد که کودک در زندگی بدان آنها نیازمند است .

 

دموكراسي:‌

در جامعه دموكراتيك فرد مجال مي‌يابد تا امكانات و استعدادهاي خود را محقق سازد، استعدادها در بستر دموكراتيك امكان رشد می یابند.. اما  سخن گفتن از برابري آدميان به معناي يكسان پنداشتن توانايي آدميان نیست، بلكه اين بدان معناست كه انسان‌ها همگي از نظر قانون و سياست برابر هستند. برداشت جان ديويي از دموكراسي چيزي فراتر از مفهوم سياسي آن است. او به دموكراسي به عنوان روش زندگاني democracy as way of life مي‌نگرد كه از طريق آن افراد با روحيه مشاركت و تجارب مشترك به حيات اجتماعي خود ادامه مي‌دهند.در چنين جامعه‌اي سرنوشت فرد با سرنوشت ديگران گره خورده و فرد تلاش مي‌كند تا در ساختن ارزشهايي كه به زندگي اجتماعي نظم مي‌دهند نقش مهمي را ايفا كند. پراگماتیسم بر دموکراسی و فردیت تاکید ویژه دارد. پراگماتیست، مدرسه را جامعه ی کوچکی از اجتماع بزرگ می داند و معتقد است که دانش آموز از راه فعالیت های خود در این جامعه می تواند با حقوق و وظایف و مسایل اخلاقی آشنا شود. "روش پروژه" مهم ترین روش تدریس دیویی است. در این روش کودک را با مسایل و مشکلات عملی در زندگی مواجه می کنند تا شخصا در باره ی آن ها بیندیشد و برای حل آن ها بکوشد .

از جملات قصارش:

بخت و شانس فقط به دانایان کمک می کند نه نادانان.