چهارگانه معیشت، عدالت، آزادی و امنیت

محمدامین مروتی

امنیت زیربنای زندگی است. بدون امنیت زندگی نداریم و ترس و نا امنی و متعاقب آن تقدیرگرایی، فضای روح بشر را پر می کند.

معیشت جزء ضروری کرامت انسانی است. بدون معیشت حداقلی، انسان ها حس بی ارزش بودن پیدا می کنند.

عدالت حقوقی نیز جزء ضروری کرامت است. عدم برابری در برابر قانون و اشکال مختلف حقوق ویژه (رانت خواری یا ویژه خواری)، حس تبعیض و تحقیر به انسان می دهد.

آزادی، حس فردیت و خودفرمانروایی به انسان می دهد. انسانی که آزاد نباشد، احساس وجود، خلاقیت و اعتماد به نفسش، به محاق می رود.

اگر بخواهیم بر اساس هرم نیازهای مازلو، چهارگانه معیشت، عدالت، آزادی و امنیت را طبقه بندی کنیم، امنیت در قاعده هرم است و پیش نیازِ معیشت است.

معیشت در رتبه بعدی است و پیش نیاز عدالت است.

عدالت بالاتر از معیشت قرار می گیرد و پیش نیاز آزادی است.

اما در عمل، با از دست دادن آزادی، اول عدالت از بین می رود. اگر آزادی نباشد، تو حق اعتراض به تقسیم معیشت را نداری و در عمل هر کس قوی تر است سهم بیشتری می برد.

معیشت هم تحت تاثیر آزادی کسب و کار قرار دارد. اگر این آزادی نباشد، حساب و کتاب اقتصادی و در نتیجه معیشت نیز تضعیف می شود.

اما اگر امنیت نباشد، نه آزادی هست و نه معیشت و نه عدالت.

در واقع هرم نیازها، گویای همه چیز نیست و گاهی رابطه دیالکتیکی بین آزادی و سایر عوامل را نادیده می گیرد.

اما در طول تاریخ و آنچه عملاً در جوامع می گذرد، امنیت زیربنای رونق اقتصادی بوده است و عدالتخواهی و آزادی خواهی به تبع امنیت و حداقلی از معیشت شکل گرفته اند.

در دنیای واقع، نوعی هماهنگی و تاثیر متقابل بین چهار عامل پیش گفته وجود دارد که نباید از آن غفلت کرد. به خصوص در کشورهایی که تجربه دموکراسی طولانی مدت ندارند.

شاید در کشورهایی که چنین تجربه ای ندارند، اعمال زور در مقاطعی کارگشا باشد، اما اگر سیر بعدی رویدادها و روزگار به تشدید این زورورزی بیانجامد، بعید است آن کشور عاقبت به خیر شود. اگر زورورزی هم وجود دارد و لازم است در جاهایی اعمال گردد، باید با گذشت روزگار تعدیل شود نه تشدید. اگر غیر از این باشد، به جای دیکتاتوری مصلح و منور، دیکتاتوری فاسد و تاریک خواهیم داشت.

زندگی شایستة منطبق بر کرامت بشری، مستلزم ترکیبی از امنیت، معیشت، عدالت و آزادی است. این ترکیب همواره نسبی است ولی همواره هم قابلیت بهبود و پیشرفت دارد.