شیخ سعید نورسی و فتح الله گولن
شیخ سعید نورسی و فتح الله گولن
محمدامین مروتی
شیخ سعید نورسی مشهور به "بدیع الزمان" مصلح اجتماعی و عارف كردتبار تركیه، یكی از زعمای اصلاح در عصر جدید است. او به سال 1294ق 1877م در روستای نورس ترکیه متولد گردید. دراندک زمانی در علوم ریاضی، نجوم، شیمی، فیزیک، زمینشناسی، فلسفه، تاریخ وجغرافیا متبحر شد و به همین خاطر لقب بدیع الزمان به اواختصاص داده شد.در جنگ جهانی اول سلاح برداشت. زخمی شد و دو سال وچهار ماه در اسارت ماند. در دوران تبعید و حصر و زندان به عرفان روی آورد و به تحریر «رسائل نور» پرداخت . در سال ۱۹۲۳ به وان برگشت .شیخ سعید پیران او را دعوت به جنگ مسلحانه علیه دولت نمود ولی بدیع الزمان گفت: این کار شرعاً جایز نیست چون که شمشیر کشیدن به جز به روی دشمنان بیگانه، به روی کس دیگری در داخل کشیده نمیشود. وتنها راه نجات، در این عصر ، ارشاد مردم به سوی حقایق قرآن و ریشه کن کردن جهل وبی سوادی است.
در سال ۱۹۶۰ به ذات الریه دچار شد و از دنیا رفت در حالی که هرگز ازدواج نکرد.
دارای نگاه تصوفی شریعت محور و قرآن محور بود و تاکید فراوانی بر اخوت، اخلاص، فقر، شفقت و تفکر داشت. در عرفان، تحت تاثیر عارفانی چون شیخ عبدالقادر گیلانی و امام ربانی و طریقت نقشبندیه بود.
نورسی طریقه کشفی خود را بر چهار پایه قرآنی: "عجز، فقر، شفقت و تفکر" قرار داده و معتقد بود که سالک با به جا آوردن نماز با حضور قلب و انجام دقیق مستحبات پس از نماز می تواند به توفیق دست یابد. وی کلید ترقی معنوی را همراه بودن ذکر با تفکر می دانست و برای تصحیح مسیر برخی طریقتهای تصوف بر آن تاکید داشت.
نورسی طریقت عرفانی خود را طریقت نمی نامید؛ بلکه آن را بیان دیگری از شریعت میدانست که هدفش نشان دادن عجز انسان در برابر خداوند است. وی برای دستیابی سالک به معرفت الله قائل به چهار سفر است : ۱- سالک باید به تزکیه نفس و پاکسازی درون خود از آلودگیها و دوری از هوی و هوس اقدام کند. ۲- همه جا و همیشه خداوند را ناظر خود ببیند. ۳- بر قصور و کمبودهای خود توجه داشته باشد و توبه نماید و خوبیها را از خدا و بدیها را از خود بداند. ۴- قائل به ادراک آیه شریفه کل شی هالک الا وجهه باشد.
اسلامگرایی، عقلگرایی، معنویتگرایی، استقلالخواهی، آزادیخواهی، وحدت جهان اسلام، آموزش علوم و فنون جدید، تمدن اسلامگرایی، قرآن، دین و دعاگرایی، جهادگرایی و خط اسلامگرایی را در اندیشههای نورسی میبینیم. نورسی دعای جوشن کبیر را به عنوان بهترین دعای عارفان نامید، این دعا به مثابه ی جوشن و زرهای است که جبرئیل برای پیامبر (ص) آورده است.
و اما فتح الله گولن (متولد 1941) در ترکیه است که در تبعیدی خودخواسته در پنسیلوانیای آمریکا زندگی میکند.گولن در عمر خود مشغول تدریس نسخهای از اسلام با عنوان «اسلام آناتولیایی» - مبتنی بر آموزههای شیخ سعید نورسی- بوده است. در تفکر گولن که عمیقاً معتقد به مدارا و تسامح است؛ هرگونه تروریسم شدیداً محکوم است و او معتقد به گفتگوی بین ادیان الهی و پیروان کتابهای آسمانی است. فتح الله گولن به سازگاری علم و دین، نظام بازار باور دارد و برلزوم تقویت قدرت اقتصادی مسلمین تاکید ویژه دارد.
از حجاب برای زنان حمایت میکند و شاگردان و پیروان خانم او غالباً روسری به سر میکنند. گولن اقدام به راهاندازی سرویسی برای «خدمت عمومی و آموزشی به همه مردم» از دهه ۷۰ میلادی کرده است که به «جنبش گولن» معروف است. افراد همکار در این بنیاد عمدتاً دانش آموزان، معلمان، تجار، روزنامه نگاران و افراد تحصیل کرده در زمینههای مختلف هستند.
جنبش گولن شامل مدارس، دانشگاهها، موسسههای حرفهای و کاری و حتی ایستگاههای رادیویی و تلویزیونی است.تعداد مدارس گولن در داخل ترکیه ۳۰۰ مدرسه و در کل دنیا بیش از ۱۰۰۰ مدرسه تخمین زده میشود که در کشورهای مختلف در پنج قاره گسترده شدهاند و به صورت منعطف و ارگانیک با مؤسس مجموعه، فتح الله گولن در ارتباط هستند. همه مدارس گولن در تمام نقاط دنیا آموزش به زبان انگلیسی دارند و یکی از مشخصههای فارغ التحصیلان این مدارس تسلط کامل به زبان انگلیسی است. کیفیت آموزشی بالای این مدارس در نقاط دنیا موجب شده نه تنها ترک تبارها و مسلمانان بلکه افراد بومی کشورهای مختلف اعم از مسیحی یا پیروان ادیان دیگر (یا حتی افراد بی اعتقاد به خداوند) نسبت به ثبت نام فرزندان خود در این مدارس اقدام کنند. در واقع مدارس گولن به صورت غیر مستقیم با بهرهگیری از کیفیت آموزشی بالا، به تربیت نسلی پرداخته که تصویری معتدل از شریعت اسلام دارند.
ماخذ: ویکی پدیا و مقاله ی سید هادی خسروشاهی در باره شیخ سعید نورسی